English version below
Een moderne dystopie
Stel je een toekomst voor waarin religie vrijwel verdwenen
is en de wereld verenigd lijkt in vrede – maar ten koste van vrijheid en
diepgang. Klinkt als een moderne dystopie? Toch komt dit scenario niet uit een
recente Netflix-serie, maar uit een roman uit 1907. Lord of the World,
geschreven door Robert Hugh Benson, schetst een verrassend herkenbare
wereldbeeld. Benson, een Engels priester die zich net had bekeerd tot het
katholicisme, blikt vooruit op een samenleving waarin secularisatie,
technocratie, globalisering en verlies van transcendentie leiden tot de opkomst
van een schijnbaar ideale maar gevaarlijke wereldorde. Deze oude roman wordt
vandaag als profetisch beschouwd omdat het een door technologie gedomineerde
toekomst beschrijft waarin alles in naam van vooruitgang wordt
gestandaardiseerd . We gaan dit uur kijken naar de opvallende parallellen
tussen Benson’s verhaal en onze eigen tijd.
Een bekeerling met een boodschap
Om Lord of the World te begrijpen, moeten we eerst iets
weten over de auteur en de ontstaanscontext. Robert Hugh Benson (1871–1914) was
geen onbekende in religieuze kringen: hij was de zoon van de toenmalige
aartsbisschop van Canterbury (het hoofd van de Anglicaanse Kerk) . Aanvankelijk
trad Benson zelf in dienst als Anglicaans priester, maar hij raakte
teleurgesteld door wat hij zag als toenemend relativisme en onzekerheid in zijn
kerk . In 1903 maakte hij een dramatische overstap: hij bekeerde zich tot het
katholicisme en werd een jaar later tot katholiek priester gewijd. Deze
bekering veroorzaakte destijds veel ophef (de zoon van de Anglicaanse
aartsbisschop werd katholiek!) en het toont al Benson’s overtuiging dat er één waarheid is die het waard is trouw
te blijven, ook als de meerderheid anders kiest.
Benson schreef Lord of the World in 1906 (gepubliceerd in
1907), in een tijd van grote veranderingen. Het was de belle époque, een tijd van optimisme over
wetenschap en vooruitgang, maar ook van ideologieën in opkomst: socialisme,
nationalisme, secularisme. Binnen de Kerk leefde de worsteling met de
moderniteit. Benson voelde aan hoe de geloofscrisis - de snelle secularisatie,
het geloofsverlies - en het ongebreidelde vertrouwen in menselijke vooruitgang op
ramkoers konden liggen. Hij verwerkte deze inzichten in zijn roman.
Een vroege dystopie in de literatuur
Vandaag kennen we klassieke dystopische romans als Brave New World (Aldous Huxley,
1932) of 1984 (George Orwell, 1949), die waarschuwen voor totalitaire
toekomstscenario’s. Maar Benson’s Lord of the
World wordt beschouwd als een van de eerste moderne dystopieën,
decennia eerder geschreven dan de genoemde werken. In Lord of the World
herkennen we al veel motieven die later in het genre gebruikelijk werden. Zo is
er de één-wereld-regering
die aanvankelijk utopisch lijkt (wereldvrede, geen oorlog meer) maar ontaardt
in dictatuur, vergelijkbaar met de Partij in 1984 of het World State in Huxley’s
werk. Er is de verregaande technologische controle over het leven van mensen
(Benson voorspelde zaken als massavernietigingswapens en geavanceerde
luchttransport lang voordat deze bestonden). En er is een kleine rebellengroep
- in dit geval de katholieke Kerk - die standhoudt tegen de massale
conformiteit.
Toch onderscheidt Lord of the World zich doordat de
kern van de strijd niet louter politiek of psychologisch is, maar spiritueel.
Het boek is expliciet christelijk van aard (het wordt ook wel tot de “christelijke
romans” gerekend) en plaatst de ultieme strijd tussen goed en kwaad op het
toneel van de geschiedenis. Daarmee staat het ook in de traditie van
apocalyptische literatuur (denk aan het bijbelboek Openbaring). Deze combinatie
van futuristische fantasie en theologie maakt Benson’s roman uniek.
Een wereld zonder God
Laten we kort het scenario van Lord of the World schetsen, voor wie
het boek niet kent. Benson neemt ons mee naar het begin van de 21e eeuw
(opvallend genoeg ongeveer onze tijd!). De wereld is radicaal veranderd.
Traditionele godsdiensten zijn vrijwel verdwenen; met name de protestantse
kerken zijn ingestort “onder
een oprukkende vloedgolf van secularisme en atheïsme” . Alleen de Katholieke
Kerk is als zichtbare christelijke kracht overgebleven – en die staat er zwak
en belegerd bij, als een kleine minderheid die nog vasthoudt aan oude waarheden
.
De meeste mensen hangen nu een nieuwe ideologie aan,
genaamd Humanitarisme, feitelijk een seculiere pseudo-religie. Het credo van
deze beweging is veelzeggend: “God
is de Mens” . Met andere woorden, er is geen God buiten ons; de mensheid zelf
is het hoogste. Alle blik is gericht op het hier-en-nu en op de materiële
vooruitgang. Bovennatuurlijk geloof, transcendentie, sacrale tradities – ze
worden gezien als achterhaald. In plaats daarvan heerst er een soort wereldlijk
Messianisme: men gelooft dat de mensheid door eigen verstand en wetenschap een
paradijs op aarde kan stichten.
De wereld is politiek verdeeld in een paar gigantische
superstaten (bijvoorbeeld een Europees blok, een Amerikaans blok, een Oosters
rijk) , maar die vormen al snel één
alliantie. Een charismatische politieke leider duikt op uit het niets: Julian
Felsenburgh, een Amerikaanse senator. Hij onderhandelt in zijn eentje een einde
aan dreigende oorlog tussen de machten en brengt vrede waar niemand dat kon.
Felsenburgh wordt prompt bejubeld als redder van de mensheid. Zijn populariteit
kent geen grenzen – al snel ziet de wereld hem als een soort messias en benoemt
hem tot president-heerser van de wereld. De roman laat hier geen misverstand
over: Felsenburgh is de Antichrist in dit verhaal, de “Heer
der Wereld” die zich als vredesbrenger voordoet . Hij is overigens een
intrigerend figuur: hij lijkt sprekend op de protagonist, pater Percy Franklin
(een jonge priester die later Paus Sylvester III wordt), alsof goed en kwaad
elkaars spiegelbeeld zijn.
Onder Felsenburghs wereldregering verandert de schijnbaar
utopische samenleving langzaam in een verstikkende dictatuur. Alles wordt
ondergeschikt gemaakt aan de nieuwe orde van “vrede
en eenheid”. Er heerst een volstrekte gedachte-uniformiteit: nationale en
culturele verschillen moeten verdwijnen in naam van globale eenheid . Paus
Franciscus noemde dit later treffend een “globalisering
van hegemonische uniformiteit” – het soort globalisering waarbij iedereen
verplicht hetzelfde denkt en gelooft, in tegenstelling tot een mooie
eenheid-in-verscheidenheid. In de roman wordt persoonlijke vrijheid steeds meer
ingeperkt. Euthanasie wordt door de staat actief bevorderd – er bestaan “Ministers
van Euthanasie” die mensen “helpen” sterven, en dit wordt gezien als een
humane, rationele vooruitgang . Elke vorm van religieus verzet wordt aangemerkt
als gevaarlijk. Uiteindelijk verklaart de regering de Katholieke Kerk tot
vijand van de mensheid. Openlijke katholieke geloofsuitoefening wordt verboden
en onderdrukt. In Rome wordt zelfs het Vaticaan met geweld verwoest – een
schokkende climax waarbij de zichtbare Kerk letterlijk in vlammen opgaat (in
Bensons fictie wordt St. Pieter opgeblazen).
Het slot van de roman is ronduit apocalyptisch. De laatst
overgebleven katholieken, onder leiding van Paus Sylvester III (de vroegere
pater Franklin), verzamelen zich op een vlakte in Palestina (Armageddon wordt
hierbij opgeroepen) voor een laatste Mis en processie met het Heilig Sacrament
. Terwijl zij de Eucharistie aanbidden en het oude hymne Tantum ergo zingen,
cirkelen de luchtschepen van Felsenburgh als aasgieren boven hen. De
wereldleider geeft het bevel tot de finale aanval. Op het allerlaatste moment
van het boek dalen bommen neer op de biddende menigte. Benson breekt het
verhaal hier af – impliciet laat hij de lezer in het midden of misschien op dat
moment Christus’ wederkomst ingrijpt, of dat dit daadwerkelijk het einde van
de wereld is. Het is een dramatisch en emotioneel einde dat bedoeld is om ons
te laten huiveren én
hopen tegelijk: huiveren voor wat een wereld zonder God kan worden, hopen op de
uiteindelijke overwinning van God.
Parallellen tussen Lord of the World en onze tijd
Wat maakt deze oude roman nu relevant voor studenten in
2025? Het verbluffende is dat veel elementen uit Bensons fictieve 21e eeuw in
onze werkelijkheid herkenbaar zijn. Laten we vijf belangrijke maatschappelijke
parallellen uitlichten:
1. Secularisatie en verlies van transcendentie
In Benson’s
wereld heeft de mensheid massaal de rug toegekeerd naar God. Dat is precies wat
we bedoelen met secularisatie: religie verdwijnt uit het publieke leven en uit
het hart van mensen. De roman laat zien wat er gebeurt als een samenleving God
de rug toekeert: traditionele geloven verdwijnen en een agressief materialisme
neemt het over. Benson beschrijft een realiteit waarin de krachten van seculier
materialisme en relativisme overal triomferen. Alle transcendentie - het besef
van iets hogers, iets dat boven het puur aardse uitstijgt - gaat verloren.
Humanitarisme, het nieuwe geloof, verwerpt het bovennatuurlijke en verklaart
dat alleen de mensheid telt .
Kijken we naar onze eigen tijd, dan zien we inderdaad een
sterke trend van secularisatie. Zeker in West-Europa zijn kerken leeggelopen en
voor velen is geloof in God niet meer vanzelfsprekend. Het levensgevoel van “Is
dit alles” (Doe Maar) wint terrein: we richten ons op materiële
welvaart, carrière,
wetenschap – dingen van deze wereld – en minder op gebed, ziel of leven na de
dood. Voor gelovigen betekent dit een pijnlijke verschuiving; voor
niet-gelovigen is het misschien de normaalste zaak van de wereld. Maar Benson’s
boek nodigt iedereen uit om na te denken: gaat er iets essentieels verloren als
we het transcendente opzijschuiven? In zijn verhaal leidt de leegte die God
achterlaat tot een soort pseudo-religie – mensen zullen altijd ergens in willen
geloven. In plaats van God gaat men de mens zelf absoluteren. We zien vandaag
iets soortgelijks: de neiging om het hoogste te zoeken in menselijk kunnen, of
in zaken als geld, staat, ideologie. Er is ook sprake van relativisme: als er
geen hoger fundament is, wordt waarheid iets vloeibaars dat ieder voor zich
bepaalt. Dat klinkt tolerant, maar Benson waarschuwt dat een samenleving zonder
gedeeld hoger doel en zonder besef van heiligheid kwetsbaar is. Ze kan moreel
stuurloos raken en ten prooi vallen aan de waan van de dag.
2. Technocratie en de dictatuur van vooruitgang
Een tweede parallel is de opkomst van een technocratie –
een samenleving waarin technische en wetenschappelijke experts feitelijk de
dienst uitmaken en vooruitgang een doel op zich is. In Lord of the World is de
toekomst “door technologie gedomineerd” . Benson was verbazingwekkend
visionair in het beschrijven van innovaties: zijn 21e-eeuws Londen heeft vluchtmachines
(die hij volors noemt), er is sprake van massacommunicatie en zelfs van iets
dat op massavernietigingswapens lijkt . Maar die techno-triomfen brengen geen
paradijs: ze gaan hand in hand met controle en angst. De mensheid heeft geleerd
de natuurkrachten te beheersen, maar dreigt nu zelf beheerst te worden door
haar techniek en door een kleine elite van “redelijke”
bestuurders.
In onze tijd herkennen we de zegeningen én de schaduwzijdes van technologische
vooruitgang. Natuurlijk, dankzij technologie leven we comfortabeler en langer,
en problemen als ziektes kunnen beter bestreden worden. Maar er is ook de
vraag: wie stuurt de vooruitgang, en met welk doel? Een technocratie suggereert
dat neutrale expertise regeert, maar vaak sluipt er een ideologie in: de
overtuiging dat wat technisch mogelijk is, ook moreel gewenst is. In Benson’s
roman zien we dat bij het thema euthanasie - het wordt voorgesteld als een
rationele, medische oplossing voor lijden, “een
morele vooruitgang” . Vandaag debatteert onze maatschappij over euthanasie,
gentechnologie, kunstmatige intelligentie, noem maar op. De kernvraag is
steeds: laten we onze ethiek bepalen door wat technisch mogelijk en efficiënt
is, of durven we te zeggen dat niet alles wat kan ook hoort? Een technocratische
mentaliteit dreigt het menselijk geweten en het besef van een hogere wet te
verdringen. Benson toont in zijn dystopie hoe gevaarlijk dat is: zonder hoger
moreel kompas kan de “dictatuur
van de vooruitgang” mensenlevens gaan instrumentaliseren.
Toch is Benson niet tegen vooruitgang of wetenschap an
sich. Integendeel, hij was geschoold en leefde zelf in een moderne tijd. Zijn
waarschuwing is genuanceerd: technologie moet in dienst staan van de mens, niet
omgekeerd. Vooruitgang is prachtig als het middel is, maar niet wanneer het een
doel op zich wordt waaraan we alles opofferen. In Lord of the World zie je dat
de obsessie met een perfecte maatschappij ertoe leidt dat men bereid is zelfs
menselijk leven (de zwakken, zieken) op te offeren op het altaar van
efficiëntie. Dit zet ons aan het denken: hoe gaan wij om met de zwakkeren in
onze high-tech samenleving? Durven we “neen”
te zeggen tegen bepaalde ontwikkelingen omdat we uit een moreel of spiritueel
besef grenzen stellen?
3. Globalisering en uniforme wereldorde
Een derde thema is globalisering. In Benson’s verhaal
vloeien naties samen tot één
planetaire gemeenschap onder één
regering. Op het eerste gezicht klinkt dat utopisch: geen oorlog meer, alle
volkeren verenigd. Inderdaad beleven de mensen in de roman een moment van
extase wanneer de wereldvrede wordt uitgeroepen. Maar Benson legt al snel de
vinger op de wonde: deze eenheid verwordt tot een verplichte uniformiteit. De nieuwe
wereldorde duldt geen afwijking; iedereen moet “één” zijn op de manier die de staat
voorschrijft. Het is niet de “mooie
globalisering” van broederschap tussen diverse volkeren, maar een hegemonische
eenheidsworst .
Onze eigen wereld is in rap tempo geglobaliseerd. We
reizen, handelen en communiceren over grenzen heen als nooit tevoren. Dat heeft
onmiskenbaar veel goeds gebracht: inzicht in elkaars culturen, economische
groei, internationale samenwerking. Maar we merken ook spanningen. Er is de
angst dat globalisering leidt tot het verlies van lokale identiteit en
traditie. Overal ter wereld ontstaan dezelfde winkelstraten, dezelfde
popcultuur, dezelfde “mainstream” ideeën, alsof diversiteit
plaatsmaakt voor monocultuur. Bensons dystopie drijft dit op de spits: daar is
letterlijk één
taal (Esperanto), één
politiek systeem, één
ideologie. Religieus pluralisme bestaat er niet meer; alles wat niet in de
heersende wereldvisie past, moet verdwijnen voor de eenheid.
Deze parallel spoort ons aan kritisch te kijken naar
hedendaagse trends. Bijvoorbeeld: in hoeverre proberen grote internationale
instituties of bedrijven soms waarden of leefstijlen overal op te leggen,
zonder respect voor de lokale cultuur of geloofsovertuiging? Wat plaatsvindt is
ideologische kolonisatie: het opleggen van ideeën (bijv. gender, gezin) aan
samenlevingen via zachte dwang van media, onderwijs of hulporganisaties.
Natuurlijk is een zekere wereldwijde standaardisatie soms nuttig (we willen
allemaal mensenrechten en vrede!), maar Benson laat het risico zien van een
totalitaire eenheid die elke andere mening uitwist. Zijn boek nodigt ons uit om
niet onze ziel te verkopen.
4. De verabsolutering van de politiek
Wellicht het meest indringende beeld uit Lord of the World is hoe de politiek
een religie wordt. Omdat God uit beeld is verdwenen, maken mensen van de politieke
ideologie hun nieuwe absolute. Dit bedoelen we met de verabsolutering van de
politiek: de politiek (of de staat) wordt letterlijk absoluut, de hoogste
autoriteit waar geen beroep op een hoger gezag (zoals God of een objectieve
moraal) meer tegenop kan. In Benson’s roman zie je dit in de verering van de figuur
Felsenburgh. Hij is niet zomaar een staatshoofd; men noemt hem Heer der
Wereld, Lord of the World, en velen benaderen hem met religieuze eerbied.
Ook de Humanitaristische leer functioneert als een staatsreligie: ze heeft haar
dogma’s
(de Mens is God), haar rituelen van collectieve saamhorigheid, en uiteindelijk
haar heilige offers (de uitschakeling van dissidenten, hoe gruwelijk ook, wordt
als noodzakelijk kwaad aanvaard).
De 20e eeuw heeft helaas laten zien dat zulke
verabsolutering van politiek geen fictie is. Totalitaire regimes zoals het
communisme en fascisme vervingen in zekere zin religie door hun ideologie. Denk
aan hoe in Noord-Korea, China of vroeger in Stalinistisch Rusland de leider bijna
goddelijke status kreeg, of hoe in nazi-Duitsland de partij en Führer absolute
loyaliteit eisten boven familie, kerk of geweten. Benson ( zijn boek kwam uit
in 1907!) anticipeerde dit soort ontwikkelingen opmerkelijk goed. Hij zag dat
als mensen niet langer God erkennen, ze geneigd zijn om dan maar iets binnen de
mensheid absoluut te maken; vaak de staat of de “maakbare”
samenleving. In zijn boek triomfeert de staatscontrole overal en is
uiteindelijk niets - geen individu, geen geloofsgemeenschap - toegestaan dat
niet door de staat is goedgekeurd.
Onze eigen tijd is gelukkig geen één-op-één herhaling van Benson’s
dystopie. We leven (in het Westen althans) in democratieën met grondwetten die
rechten waarborgen. Toch is de waarschuwing relevant: ook in vrijere
samenlevingen kunnen mensen de neiging hebben om politieke overtuigingen te
verabsoluteren. We zien een sterke politieke polarisatie, waarbij het politieke
kamp of ideologie soms bijna als identiteit fungeert en de tegenstander als
kwaad wordt gezien. Ook merken we dat als morele ankers vervagen, we geneigd
zijn alles van de politiek te verwachten (bijv. dat wetgeving of beleidsmakers
al onze maatschappelijke en morele vraagstukken oplossen). Maar de politiek op
zichzelf kan nooit de ultieme vervulling geven die mensen zoeken. Dat is
hetgeen Benson duidelijk wil laten zien. Zonder hoger ethisch richtsnoer,
zonder ijkpunt kan de politiek ontsporen. De katholieke visie benadrukt dat de
politiek een relatief goed is, onderworpen aan de maatstaven van gerechtigheid
en waarheid die groter zijn dan de staat. Wanneer de politiek zichzelf tot
absolute maatstaf maakt, eindigen we in onderdrukking of
persoonsverheerlijking. Lord of the
World herinnert ons er indringend aan hoe belangrijk het is om
altijd iets hogers te erkennen dan menselijke macht – of je dat nu God noemt,
of simpelweg de waardigheid van de menselijke persoon die geen staat mag
schenden.
5. Verlies van hoop en het zoeken naar valse messiassen
Een vijfde parallel, meer impliciet, gaat over hoop en wanhoop.
Benson beschrijft een wereld die moe is van oorlog en chaos en hunkert naar
verlossing. Wanneer Felsenburgh komt en vrede brengt, storten de mensen zich
bijna wanhopig aan zijn voeten. Het doet denken aan de woorden van Jezus dat in
de eindtijd valse messiassen zullen opstaan en velen zullen misleiden. De roman
laat zien hoe een samenleving die haar diepere hoop verloren heeft (namelijk de
hoop op God en eeuwigheid) zich extreem kwetsbaar maakt voor valse hoop. In het
verhaal is Felsenburghs vrede van korte duur en wordt uiteindelijk een
nachtmerrie. De echte hoop lag bij die kleine groep gelovigen die bleven
geloven tegen de stroom in.
Onze huidige wereld kent andere uitdagingen, maar ook wij
leven in onrustige tijden. Het zou kunnen dat mensen in angstige tijden geneigd
zijn om hun hoop op het eerste de beste sterke antwoord te vestigen, of dat nu
een populistische leider is, een technologische oplossing of een ideologie die
alles belooft te fixen. Benson’s fictie waarschuwt: waakzaamheid is geboden. Als we
vergeten te vragen wat waar en goed is, kunnen we verblind raken door wat ons
maar een beetje zekerheid biedt.
Als katholieken weten we dat de uiteindelijke hoop niet
ligt in de perfecte politieke orde, maar in God die trouw blijft zelfs als alles
wankelt. Maar ook voor niet-gelovigen zit hier een boodschap: kritisch denken
en niet elke utopie slikken. Benson roept ons eigenlijk op om niet gemakzuchtig
te worden in onze welvaart of moeheid, maar alert te blijven op de vraag: Waar
plaatsen wij onze hoop op? Zijn boek confronteert ons met de keuze tussen een
gemakzuchtige leugen en een moeilijke waarheid.
Theologische
thema’s: Antichrist, eindtijd en de Kerk
Benson’s roman is doordrenkt van theologische thema’s,
en het loont de moeite om er enkele te benoemen. Ze werpen licht op zijn
bedoelingen en bieden misschien verrassende inzichten:
De Antichrist als tegenmessias: In de christelijke traditie
staat Antichrist voor de ultieme tegenstander van Christus in de eindtijd: een
figuur (of een systeem) dat zich voordoet als redder maar werkt naar de
ondergang. Julian Felsenburgh belichaamt de Antichrist in Lord of the World. Let wel: hij komt
niet met hoorntjes en een drietand. Integendeel, hij lijkt goed: hij predikt
vrede, broederlijkheid en eenheid. Juist dát maakt hem zo gevaarlijk, want hij
verleidt mensen subtiel om hun ziel te verkopen voor wereldse harmonie.
Felsenburgh is als een parodie op Jezus: een charismatische ‘messias’ die zelfs uiterlijk lijkt op de
paus, maar een radicaal tegengestelde geest vertegenwoordigt . Het kwaad
verschijnt vaak vermomd als iets goeds. Het Antichrist-motief herinnert
gelovigen eraan te onderscheiden wat werkelijk van Christus’ Geest
is en wat niet, zelfs al lijkt het aantrekkelijk. Voor niet-gelovigen kun je
zeggen dat het symbool staat voor elke ideologie of leider die zich als ultiem
goed presenteert, maar in feite onmenselijk of onderdrukkend uitpakt. Benson’s
invulling van de Antichrist is behoorlijk klassiek (gebaseerd op apocalyptische
profetieën), maar door het in een modern jasje te steken, maakt hij duidelijk:
ook in een moderne, seculiere tijd kan zo’n verleidelijke tegenmessias opduiken
- niet bovennatuurlijk misschien, maar in de gedaante van een perfecte
politieke oplossing die onze diepere vrijheid en waarheid wegneemt.
Lord of the World wordt vaak “apocalyptisch” genoemd, en dat is terecht. Benson
behandelt de christelijke eindtijdverwachting (eschatologie). In zijn verhaal
zien we elementen terug die in de Bijbel (bv. bij Matteüs 24, Paulus’ brieven
of het boek Openbaring) genoemd worden: een grote afval van het geloof, een
wereldwijde misleiding, de Antichrist, een periode van zware beproeving voor de
gelovigen, en uiteindelijk de wederkomst van Christus (zij het dat Benson die
laatste expliciete gebeurtenis slechts laat vermoeden). Deze theologische
achtergrond geeft de roman een diepe laag: het gaat niet simpelweg om
toekomstfantasie, maar om de uiteindelijke bestemming van mens en wereld.
De katholieke visie op eschatologie is er een van
waakzaamheid maar ook vertrouwen. Jezus zegt: niemand weet het uur, maar wees
bereid. Benson’s gelovige personages houden hoop tot het einde. Zelfs als
bijna iedereen hen heeft verlaten, geloven ze dat de waarheid van Christus niet
zal verdwijnen. In het boek geeft Benson een indrukwekkend beeld van die hoop:
de laatste katholieken in aanbidding voor het Allerheiligst Sacrament, Tantum
Ergo zingend te midden van dreigend geweld . Liturgie en lofzang op het
moment van vernietiging - dat is geloof dat sterker is dan de dood.
Eschatologie in dit kader is niet bangmakerij, maar de boodschap dat er
uiteindelijk redding is, dat liefde en waarheid zegevieren ook al lijkt het
donker.
Eschatologische verhalen drukken de intuïtie uit dat de
geschiedenis niet ronddraait in eindeloze cirkels zoals de baan van de
planeten, maar dat de geschiedenis ergens naar toe beweegt, dat uiteindelijk gerechtigheid zal
geschieden. Benson’s einde is tragisch in aardse zin, maar impliciet
triomfantelijk in hemelse zin. Hij laat feitelijk de keuze aan ons: geloven we
dat het licht het wint van de duisternis? De eschatologie spoort ons aan om in
het heden al te leven met die lange termijn van eeuwigheid in gedachten, in
plaats van enkel de korte termijn van comfort.
Een ander thema is de plaats van de Katholieke Kerk in een
wereld in crisis. In Lord of the
World neemt de Kerk een centrale rol in als tegencultuur.
Terwijl de rest van de wereld de nieuwe ideologie omarmt, vormt de kleine Kerk
een tegenstem. Niet uit koppig conservatisme, maar uit trouw aan een waarheid
die niet verandert. De roman toont de Kerk als licht in de duisternis: er zijn
ontroerende scènes,
zoals wanneer een priester een stervende man de sacramenten toedient na een
ramp, iets wat de seculiere hulpverleners verbijsterd gadeslaan. Ook zien we
dat de Kerk, ondanks menselijke zwakheden, standvastig blijft op ethische
punten: zij blijft abortus, euthanasie, afgoderij afwijzen, ook al wordt ze
daarom gehaat. Uiteindelijk wordt de paus de leider van de laatste vrije
gemeenschap van mensen, spiritueel vrij tenminste.
Historisch gezien is dit niet ondenkbeeldig. Denk aan hoe
de Kerk in totalitaire samenlevingen vaak dragers van verzet en hoop zijn
geweest, zoals katholieken in Polen onder het communisme, of kerken die Joden
hielpen onder nazi-heerschappij. Benson zelf, als bekeerde priester, geloofde
sterk dat de katholieke Kerk iets unieks bood: een vaste rots van waarheid te
midden van stromingen. Hij was geschokt door het “ondermijnende
subjectivisme” dat hij in zijn vroegere Anglicaanse kerk bespeurde - het idee
dat elke generatie haar geloof maar moest aanpassen. In de katholieke Kerk vond
hij (volgens zijn biografen) een stabiele leer en traditie die in crisis
houvast geeft . In zijn roman is dat precies wat gebeurt: de wereld wankelt, maar
de kernboodschap van de Kerk (haar geloof in Christus, haar sacramenten) blijft
overeind en biedt mensen een reddingsboei, al is het uiteindelijk maar aan
weinigen besteed.
Voor ons vandaag is de vraag: welke rol speelt de
Katholieke Kerk in de uitdagingen van de 21e eeuw? Voor gelovigen is het
antwoord: getuigenis blijven geven van geloof, hoop en liefde, juist als de
samenleving dat afwijst. In Lord
of the World is de Kerk uiteindelijk niet “verslagen”
omdat ze vasthoudt aan wat ze is, tot het bittere eind. Het zet aan tot de
gedachte: in tijden van crisis, heb ik iets waar ik zo diep in geloof dat ik er
trouw aan zou blijven, koste wat kost?
Een profetisch boek
We noemden al dat Lord of the World vaak profetisch wordt
genoemd. Het moge inmiddels duidelijk zijn waarom: Benson voorzag trends die
pas lang na 1907 ten volle zichtbaar werden: van een atheïstische massamensheid
tot technologische en geopolitieke ontwikkelingen. Zijn bedoeling was niet
letterlijk de toekomst voorspellen, maar de geestelijke gevaren blootleggen die
hij in kiem zag in zijn eigen tijd. Toch werd zijn fictie op veel punten
werkelijkheid.
Paus Benedictus XVI (toen nog kardinaal Ratzinger) noemde
Lord of the World “stof
tot nadenken”
en vergeleek Benson’s één-wereld-staat
met modern streven naar een nieuwe wereldorde zonder God . Zelfs de huidige
paus Leo XIV (voorheen kardinaal Prevost) heeft recentelijk gewezen op Lord of
the World en de uitdagingen die het verhaal ons voorhoudt over geloven in een
geseculariseerde wereld . En dat brengt ons tot de kernvraag die elke profetie
stelt: Wat doen wij met deze waarschuwing? Benson hield met zijn verhaal de
mensen een spiegel voor. Wanneer wij in die spiegel van 1907 kijken, zien we
reflecties van 2025: een wereld vol kennis en kunde, maar soms arm aan
wijsheid; een maatschappij die verbazingwekkend verbonden is met alles en
iedereen, maar waar mensen zich toch verloren kunnen voelen zonder hoger doel;
een cultuur die vrijheid viert, maar waar vormen van dwang en conformiteit de
kop opsteken.
De grote vraag die Benson door zijn roman stelt is deze:
Waar staan wij zelf, ieder van ons, in het spanningsveld tussen wereld en
geloof, tussen gemak en waarheid? Het maakt niet uit of je katholiek,
andersgelovig of niet-gelovig bent: we worden allemaal uitgedaagd om na te
denken over wat uiteindelijk van waarde is.
- Waarheid: Benson koos destijds radicaal voor wat hij als
de waarheid zag, namelijk het blijvende geloof van de Kerk, zelfs toen dat hem
impopulair maakte. Zijn romanhelden doen hetzelfde te midden van leugens en
illusies. Het daagt ons uit: durven wij nog te geloven in zoiets als waarheid,
iets dat niet meewaait met de waan van de dag? In een tijd van fake news en “jouw
waarheid, mijn waarheid” is dat een prikkelende vraag. Misschien ligt de
waarheid niet zomaar voor het grijpen, maar we kunnen er wel naar op zoek gaan
en haar omarmen als we haar vinden, in plaats van gemakshalve met de massa mee
te drijven.
- Hoop: Lord of the
World laat een bijna hopeloze wereld zien, maar juist op het
donkerste moment brandt er nog een lichtje van hoop bij de gelovigen. Voor ons,
leven we met hoop of verzuchten we cynisch dat alles toch om zeep gaat? Ware
hoop is niet hetzelfde als naïef optimisme. Het is dieper: het geloof (religieus
of niet) dat het goede uiteindelijk zin heeft en niet tevergeefs is. Benson zou
zeggen: laat je hoop niet kapen door valse profeten. Zoek ze in hetgeen
werkelijk leven geeft. Voor hem was dat duidelijk: het geloof in Christus.
- Trouw: Tenslotte is er trouw. De personages in de roman
worden tot het uiterste getest in hun trouw: aan hun geweten, aan hun geloof,
aan elkaar. Wij leven in een meer comfortabele wereld, maar juist comfort kan
trouw op de proef stellen: het is verleidelijk om principes los te laten als ze
lastig worden. Benson’s boodschap hieraan is een wervende maar ook veeleisende:
Wees trouw aan wat waar en goed is, ook als het iets kost. Voor gelovigen:
blijf trouw aan je geloof, ook als je in de minderheid bent of belachelijk
gemaakt wordt. Voor iedereen: blijf trouw aan je menselijkheid, je ethische
intuïties, je liefde voor medemensen, ook wanneer de cultuur je iets anders
influistert. Uiteindelijk zijn het mensen van trouw - mensen met ruggengraat en
idealen - die het verschil maken tussen een vrije, hoopvolle samenleving en een
wereld die ten prooi valt aan opportunisme.
Laat Benson’s Lord of the
World een uitnodiging zijn om niet achteloos met de stroom mee te
gaan, maar bewust stil te staan bij de richting waarheen onze samenleving zich beweegt.
Om de tekenen van de tijd te lezen: waar zien we vandaag “de
geest van de wereld” aan het werk die Benson beschreef, en hoe kunnen wij daar “de
geest van waarheid en liefde” tegenover stellen? Het boek mag dan meer dan een
eeuw oud zijn, de vragen die het oproept zijn brandend actueel. Vraag je af:
Wat betekent secularisatie, technocratie, globalisering voor mij persoonlijk?
Waar put ik mijn betekenis en mijn waarden uit? Misschien voel je je soms, net
als Benson’s
held Percy, een eenling die iets gelooft of nastreeft dat niet “in”
is. Besef dan dat juist daarin een kracht ligt om verandering te brengen.
Benson heeft ons geen happy end gegeven in zijn roman, maar
wel een wake-up call en een impliciete oproep tot vertrouwen. Laten wij in onze
echte wereld hopelijk werken aan een beschaving waarin technologie humaan wordt
ingezet, waarin globalisering solidariteit betekent zonder uniformiteit, waarin
politiek dienstbaar blijft en niet tiranniek, en waarin ruimte is voor het
mysterie van het leven, voor datgene wat ons overstijgt. Die wereld bouwen
begint in het klein: in ons eigen hart, onze eigen keuzes.
+Rob Mutsaerts
A Modern Dystopia
Imagine a
future in which religion has all but vanished and the world appears united in
peace — but at the cost of freedom and depth. Sounds like a modern dystopia?
Yet this scenario doesn’t come from a
recent Netflix series, but from a novel published in 1907. Lord of the World,
written by Robert Hugh Benson, presents a strikingly recognizable vision of the
world. Benson, an English priest who had recently converted to Catholicism,
envisioned a society in which secularization, technocracy, globalization, and
the loss of transcendence lead to the rise of an apparently ideal but
ultimately dangerous world order. This old novel is now seen as prophetic, as
it describes a future dominated by technology where everything is standardized
in the name of progress. In this hour, we will explore the remarkable parallels
between Benson’s story and
our own time.
A Convert with
a Message
To understand
Lord of the World, we first need to know something about its author and the
context in which it was written. Robert Hugh Benson (1871–1914) was no stranger to religious circles: he was the
son of the then Archbishop of Canterbury, head of the Anglican Church.
Initially, Benson himself served as an Anglican priest, but he grew
disillusioned with what he saw as growing relativism and uncertainty within his
church. In 1903, he made a dramatic change: he converted to Catholicism and was
ordained a Catholic priest a year later. The conversion caused quite a stir at
the time (the Archbishop of Canterbury’s son had become Catholic!) and already revealed Benson’s conviction that there is one truth worth remaining
faithful to, even when the majority chooses otherwise.
Benson wrote
Lord of the World in 1906 (published in 1907), during a period of great
transformation. It was the Belle Époque, an era of optimism about science and progress,
but also of emerging ideologies — socialism, nationalism, secularism. Within
the Church, there was an ongoing struggle with modernity. Benson sensed that
the crisis of faith — the rapid secularization and loss of belief — combined
with boundless faith in human progress could be on a collision course. He
poured these insights into his novel.
An Early
Dystopia in Literature
Today we are
familiar with classic dystopian novels such as Brave New World (Aldous Huxley,
1932) and 1984 (George Orwell, 1949), which warn against totalitarian futures.
But Benson’s Lord of the World is considered one of the first
modern dystopias, written decades before those works. In Lord of the World, we
already find many of the motifs that later became staples of the genre. There
is the one-world government that initially appears utopian (world peace, no
more wars) but degenerates into dictatorship — reminiscent of the Party in 1984
or the World State in Huxley’s novel. There
is far-reaching technological control over human life (Benson even foresaw
things like weapons of mass destruction and advanced air travel long before
they existed). And there is a small group of rebels — in this case, the
Catholic Church — who resist the overwhelming tide of conformity.
Yet Lord of
the World stands apart because the core of its conflict is not merely political
or psychological, but spiritual. The book is explicitly Christian in nature (it
is often classed among “Christian novels”) and places the ultimate struggle between good and
evil on the stage of history. In this sense, it belongs to the tradition of
apocalyptic literature (think of the biblical Book of Revelation). This fusion
of futuristic imagination and theology makes Benson’s novel unique.
A World
Without God
Let us briefly
outline the scenario of Lord of the World for those unfamiliar with the book.
Benson takes us to the early 21st century (strikingly close to our own time!).
The world has changed radically. Traditional religions have all but
disappeared; Protestant churches in particular have collapsed “under the advancing tide of secularism and atheism.”
Only the Catholic Church remains as
a visible Christian force — weak, embattled, and marginalized, clinging to old
truths.
Most people
now adhere to a new ideology called Humanitarianism, a secular pseudo-. The
creed of this movement is telling: “God is Man.” In other words, there is no God beyond us; humanity
itself is the highest being. All attention is focused on the here and now, on
material progress. Supernatural faith, transcendence, sacred traditions — these
are seen as obsolete. In their place reigns a kind of worldly messianism: the
belief that humanity, through reason and science, can create paradise on earth.
The world is
politically divided into a few massive superstates (for example, a European
bloc, an American bloc, and an Eastern empire), which soon unite into a single
alliance. Out of nowhere, a charismatic political leader emerges: Julian
Felsenburgh, an American senator. Singlehandedly, he negotiates peace among
warring powers and brings harmony where none thought it possible. Felsenburgh
is hailed as the savior of humanity. His popularity knows no bounds — soon the
world worships him as a messianic figure and appoints him president-ruler of
the world. The novel leaves no doubt: Felsenburgh is the Antichrist of the
story, the “Lord of the
World,” who
masquerades as a bringer of peace. He is, interestingly, a mirror image of the
protagonist, Father Percy Franklin (who later becomes Pope Sylvester III) — as
though good and evil were reflections of each other.
Under Felsenburgh’s world government, the seemingly utopian society gradually turns into a
suffocating dictatorship. Everything becomes subordinated to the new order of “peace and unity.” There is absolute uniformity of thought: national and
cultural differences must disappear in the name of global unity. Pope Francis
later aptly called this a “globalization of hegemonic uniformity” — the kind of
globalization in which everyone is required to think and believe the same, as
opposed to a beautiful unity in diversity.
In the novel,
personal freedom is increasingly restricted. Euthanasia is actively promoted by
the state — there are “Ministers of Euthanasia” who “help” people to die, and this is regarded as a humane and
rational form of progress. Every form of religious resistance is branded as
dangerous. Eventually, the government declares the Catholic Church to be the
enemy of humanity. Open Catholic worship is forbidden and suppressed. In Rome,
the Vatican itself is violently destroyed — a shocking climax in which the
visible Church literally goes up in flames (in Benson’s fiction, St. Peter’s Basilica is
blown up).
The ending of
the novel is openly apocalyptic. The last remaining Catholics, led by Pope
Sylvester III (formerly Father Franklin), gather on a plain in Palestine
(evoking Armageddon) for a final Mass and procession with the Blessed
Sacrament. As they adore the Eucharist and sing the ancient hymn Tantum Ergo,
Felsenburgh’s airships circle above them like vultures. The world
leader gives the order for the final assault. At the very last moment of the
book, bombs descend upon the praying multitude. Benson ends the story there —
implicitly leaving the reader to wonder whether, perhaps at that instant,
Christ’s Second Coming intervenes, or whether this is indeed
the end of the world. It is a dramatic and deeply emotional conclusion, meant
to make us both shudder and hope: shudder at what a world without God can
become, and hope for the ultimate triumph of God.
Parallels
Between Lord of the World and Our Time
What makes
this old novel relevant for students in 2025? The astonishing thing is how many
elements of Benson’s fictional
21st century are recognizable in our own world. Let us highlight five major
social parallels.
1.
Secularization and the Loss of Transcendence
In Benson’s world, humanity has collectively turned its back on God. That is
precisely what we mean by secularization: religion disappearing from public
life and from the human heart. The novel shows what happens when a society
rejects God: traditional faiths fade away, and an aggressive materialism takes
over. Benson describes a world in which the forces of secular materialism and
relativism triumph everywhere. All transcendence — the awareness of something
higher, something beyond the purely earthly — is lost. Humanitarianism, the new
creed, rejects the supernatural and proclaims that only humanity itself
matters.
Looking at our
own time, we indeed see a strong trend toward secularization. Especially in
Western Europe, churches have emptied, and for many, belief in God is no longer
self-evident. The feeling of “is this all there is?” (as the Dutch band
Doe Maar once sang) is spreading: we focus on material prosperity, careers, and
science — things of
this world — rather than on prayer, the soul, or life after death. For
believers, this shift can be painful; for non-believers, it may seem perfectly
normal. But Benson’s book invites
everyone to ask: do we lose something essential when we set aside the
transcendent? In his story, the void left by God gives rise to a kind of
pseudo-religion — people will always find something to believe in. Instead of
God, humanity itself becomes absolute. We can see a similar tendency today:
seeking the highest meaning in human ability, or in money, the state, or
ideology. Relativism also plays a role: if there is no higher foundation, truth
becomes fluid — something each person defines for themselves. That sounds
tolerant, but Benson warns that a society without a shared higher purpose or
sense of the sacred is fragile. It can become morally adrift, prey to whatever
happens to be fashionable or expedient at the moment.
2. Technocracy
and the Dictatorship of Progress
A second
parallel is the rise of technocracy — a society in which technical and
scientific experts effectively hold power, and progress becomes an end in
itself. In Lord of the World, the future is “dominated by technology.” Benson was astonishingly visionary in describing
innovations: his 21st-century London has flying machines (which he calls
volors), there is mass communication, and even something resembling weapons of
mass destruction. Yet these technological triumphs do not bring paradise; they
come hand in hand with control and fear. Humanity has learned to master the
forces of nature but now risks being mastered by its own technology and by a
small elite of “rational” rulers.
In our own
era, we recognize both the blessings and the darker sides of technological
progress. Of course, thanks to technology we live more comfortably and longer,
and diseases can be better treated. But we must also ask: who directs progress,
and for what purpose? Technocracy suggests rule by neutral expertise, but
ideology often creeps in — the belief that whatever is technically possible is
therefore morally acceptable. In Benson’s novel, this is clear in the case of euthanasia, presented as a
rational, medical solution to suffering, a “moral advance.” Today, we debate euthanasia, genetic engineering,
artificial intelligence, and more. The key question is always the same: do we
let our ethics be dictated by what is technically feasible, or do we dare to
say that not everything that can be done should be done? A technocratic
mentality risks displacing the human conscience and the awareness of a higher
moral law. Benson’s dystopia
shows how dangerous that can be: without a higher compass, the “dictatorship of progress” can begin to instrumentalize human life.
Yet Benson is
not against science or progress per se. On the contrary, he was educated and
lived in a modern age. His warning is nuanced: technology must serve humanity,
not the other way around. Progress is a wonderful means, but not when it
becomes an idol to which everything — even human dignity — is sacrificed. In
Lord of the World, the obsession with a perfect society leads people to sacrifice
the weak and the sick on the altar of efficiency. This challenges us to
reflect: how do we treat the most vulnerable in our high-tech world? Do we
still dare to say “no”
to certain developments because we
recognize moral or spiritual limits?
3. Globalization
and the Uniform World Order
A third theme
is globalization. In Benson’s story,
nations merge into one planetary community under a single government. At first,
this sounds utopian: no more wars, all peoples united. Indeed, the characters
experience a moment of ecstasy when world peace is declared. But Benson quickly
exposes the wound beneath the surface: this unity becomes compulsory
uniformity. The new world order tolerates no deviation; everyone must be “one”
in the way prescribed by the state.
It is not the beautiful globalization of fraternity among diverse peoples, but
a hegemonic sameness.
Our own world has
become rapidly globalized. We travel, trade, and communicate across borders as
never before. This has brought undeniable benefits — greater understanding
among cultures, economic growth, international cooperation. Yet we also sense
tensions. There is fear that globalization leads to the loss of local identity
and tradition. Everywhere we see the same shopping streets, the same pop culture,
the same “mainstream”
ideas, as if diversity were giving
way to monoculture. Benson’s dystopia
pushes this to the extreme: there is literally one language (Esperanto), one
political system, one ideology. Religious pluralism no longer exists; anything
that does not fit the ruling worldview must vanish for the sake of unity.
This parallel
urges us to look critically at contemporary trends. For example: to what extent
do major international institutions or corporations try to impose certain values
or lifestyles everywhere, without respect for local culture or religious
conviction? What is taking place is ideological colonization: the imposition of
ideas (e.g. on gender or the family) on societies through the soft pressure of
media, education, or aid organizations. Of course, a certain degree of global
standardization is sometimes useful (we all want human rights and peace!), but
Benson shows the danger of a totalizing unity that wipes out every other
opinion. His book invites us not to sell our souls.
4. The
Absolutization of Politics
Perhaps the
most striking image in Lord of the World is how politics becomes a religion.
Because God has disappeared from view, people turn political ideology into
their new absolute. This is what we mean by the absolutization of politics:
politics (or the state) literally becomes absolute, the highest authority
against which no appeal to a higher power (such as God or an objective
morality) can stand. In Benson’s novel you
see this in the veneration of the figure of Felsenburgh. He is not just a head
of state; he is called Lord of the World, and many approach him with religious
reverence. The Humanitarian creed likewise functions as a state religion: it
has its dogmas (“Man
is God”), its rituals of collective
solidarity, and, ultimately, its sacred sacrifices (the elimination of
dissenters, however gruesome, is accepted as a necessary evil).
The 20th
century sadly showed that such an absolutization of politics is no fiction.
Totalitarian regimes such as communism and fascism more or less replaced
religion with their ideology. Think of how in North Korea, China, or earlier in
Stalinist Russia the leader acquired an almost divine status, or how in Nazi
Germany the party and the Führer demanded absolute loyalty above family, Church,
or conscience. Benson (his book came out in 1907!) anticipated such
developments with remarkable clarity. He saw that when people no longer
acknowledge God, they tend to absolutize something within humanity — often the
state or the “malleable”
society. In his book, state control
triumphs everywhere, and in the end nothing — no individual, no religious
community — is allowed that has not been approved by the state.
Our own time
is, thankfully, not a one-to-one replay of Benson’s dystopia. We live (in the West at least) in democracies with
constitutions that safeguard rights. Still, the warning is relevant: even in
freer societies people can be tempted to absolutize political convictions. We
see strong political polarization, in which one’s political camp or ideology sometimes functions almost as an identity,
and the opponent is viewed as evil. We also notice that when moral anchors
fade, we expect everything from politics — for example, that legislation or
policymakers will solve all our social and moral problems. But politics by
itself can never give the ultimate fulfillment people seek. That is precisely
what Benson wants to show. Without a higher ethical standard, without a fixed
point of reference, politics can derail. The Catholic view stresses that
politics is a relative good, subject to the standards of justice and truth that
are greater than the state. When politics makes itself the ultimate measure, we
end up in repression or in the cult of personality. Lord of the World is a
forceful reminder of how crucial it is always to acknowledge something higher
than human power — whether you call that God, or simply the dignity of the
human person which no state may violate.
5. Loss of
Hope and the Search for False Messiahs
A fifth, more
implicit, parallel concerns hope and despair. Benson describes a world that is
tired of war and chaos and longs for deliverance. When Felsenburgh arrives and
brings peace, people throw themselves at his feet almost in desperation. It
recalls Jesus’
words that in the end times false
messiahs will arise and mislead many. The novel shows how a society that has
lost its deeper hope (namely, hope in God and eternity) becomes extremely
vulnerable to false hopes. In the story, Felsenburgh’s peace is short-lived and ultimately turns into a nightmare. True hope
lay with that small group of believers who kept the faith against the current.
Our world
today faces different challenges, but we too live in unsettled times. In
fearful times, people may be inclined to pin their hopes on the first
strong-sounding answer — whether that is a populist leader, a technological
fix, or an ideology that promises to solve everything. Benson’s fiction warns us: vigilance is needed. If we forget
to ask what is true and good, we can be blinded by whatever offers us a bit of
security.
As Catholics we
know that our ultimate hope does not lie in a perfect political order, but in
God, who remains faithful even when everything else shakes. But there is a
message here for non-believers too: think critically, and don’t swallow every utopia. Benson is really calling us
not to grow lazy in our comfort or our weariness, but to stay alert to the
question: Where do we place our hope? His book confronts us with the choice
between an easy lie and a difficult truth.
Theological
Themes: Antichrist, the End Times, and the Church
Benson’s novel is
steeped in theological themes, and it is worth naming a few of them. They shed
light on his intentions and may offer some surprising insights.
The Antichrist
as Counter-Messiah. In the Christian tradition, the Antichrist stands for the
ultimate adversary of Christ in the end times: a figure (or a system) that
presents itself as savior but works toward destruction. Julian Felsenburgh
embodies the Antichrist in Lord of the World. Note well: he does not arrive
with horns and a trident. On the contrary, he seems good: he preaches peace,
brotherhood, and unity. That is precisely what makes him so dangerous, because
he subtly seduces people into selling their souls for worldly harmony.
Felsenburgh is like a parody of Jesus: a charismatic “messiah”
who even physically resembles the
pope, but represents a radically opposite spirit. Evil often appears disguised
as something good. The Antichrist motif reminds believers to discern what truly
comes from the Spirit of Christ and what does not, even when it looks
attractive. For non-believers, you could say it symbolizes any ideology or
leader that presents itself as the ultimate good but in fact turns out to be
dehumanizing or oppressive. Benson’s portrayal of
the Antichrist is quite classical (rooted in apocalyptic prophecies), but by
clothing it in a modern setting he makes clear: even in a modern, secular age
such a seductive counter-messiah can appear — not necessarily in a supernatural
form, but in the guise of a perfect political solution that robs us of our
deeper freedom and truth.
Lord of the
World is often called “apocalyptic,”
and rightly so. Benson takes up the
Christian expectation of the end times (eschatology). In his story we find
elements that are mentioned in the Bible (e.g. in Matthew 24, in Paul’s letters, or in the Book of Revelation): a great
falling away from the faith, a worldwide deception, the Antichrist, a period of
severe trial for believers, and ultimately the return of Christ (though Benson
only lets that last event be implied). This theological backdrop gives the
novel real depth: it is not merely futuristic speculation, but a meditation on
the ultimate destiny of humanity and the world.
The Catholic
view of eschatology is one of vigilance, but also of trust. Jesus says: no one
knows the hour, but be ready. Benson’s believing
characters keep hope to the end. Even when almost everyone has abandoned them,
they believe that the truth of Christ will not disappear. In the book, Benson
offers a powerful image of that hope: the last Catholics in adoration before
the Blessed Sacrament, singing Tantum Ergo in the face of imminent destruction.
Liturgy and praise at the moment of annihilation — that is faith stronger than
death. In this light, eschatology is not scaremongering, but the message that
there is, in the end, salvation — that love and truth will prevail even when darkness
seems to win.
Eschatological
stories express the intuition that history does not just turn in endless
circles like the orbits of the planets, but that history is going somewhere —
that justice will ultimately be done. Benson’s ending is tragic on an earthly level, but implicitly triumphant on a
heavenly level. He essentially leaves the choice to us: do we believe that
light will overcome darkness? Eschatology prods us to live now with that
long-term horizon of eternity in mind, instead of only the short-term horizon
of comfort.
The Place of
the Catholic Church in a World in Crisis. In Lord of the World, the Church
takes a central role as a counter-culture. While the rest of the world embraces
the new ideology, the small Church forms a dissenting voice. Not out of
stubborn conservatism, but out of fidelity to a truth that does not change. The
novel portrays the Church as light in the darkness: there are moving scenes,
such as when a priest administers the sacraments to a dying man after a
disaster, something the secular aid workers look at in bewilderment. We also
see that the Church, despite human weaknesses, remains firm on ethical issues:
it continues to reject abortion, euthanasia, idolatry — even when it is hated
for doing so. In the end, the pope becomes the leader of the last free
community of people — spiritually free, at least.
Historically,
this is not far-fetched. Think of how the Church has often been a bearer of
resistance and hope in totalitarian societies — like Catholics in Poland under communism,
or churches that helped Jews under Nazi rule. Benson himself, as a converted
priest, believed strongly that the Catholic Church offered something unique: a
rock-solid truth amid the shifting currents. He was shocked by the “undermining subjectivism” he perceived in his former Anglican church — the idea
that every generation should simply remake its faith. In the Catholic Church he
found (according to his biographers) a stable doctrine and tradition that
provides a foothold in times of crisis. That is exactly what happens in his
novel: the world is shaking, but the Church’s core message (its faith in Christ, its sacraments) stands firm and
offers people a lifeline, even if in the end only a few take hold of it.
For us today,
the question is: what role does the Catholic Church play in the challenges of
the 21st century? For believers, the answer is: to continue bearing witness to
faith, hope, and love, especially when society rejects them. In Lord of the
World, the Church is ultimately not “defeated” because it remains faithful to what it is, right to
the bitter end. That prompts us to ask: in times of crisis, do I have something
I believe in so deeply that I would remain faithful to it, whatever the cost?
A Prophetic
Book
We have
already mentioned that Lord of the World is often called prophetic. By now it
should be clear why: Benson foresaw trends that would only become fully visible
long after 1907 — from an atheistic mass humanity to technological and
geopolitical developments. His intention was not to literally predict the
future, but to expose the spiritual dangers that he already saw taking shape in
his own time. Yet in many ways, his fiction has come true.
Pope Benedict XVI
(then still Cardinal Ratzinger) called Lord of the World “food for thought” and compared Benson’s one-world state to the modern drive toward a new world order without
God. Even the current Pope Leo XIV (formerly Cardinal Prevost) has recently
pointed to Lord of the World and the challenges its story presents about
believing in a secularized world.
And that
brings us to the central question that every prophecy raises: What do we do
with this warning? Benson held up a mirror to his readers. When we look into
that mirror from 1907, we see reflections of 2025: a world rich in knowledge
and skill, but sometimes poor in wisdom; a society astonishingly connected to
everything and everyone, yet where people can still feel lost without a higher
purpose; a culture that celebrates freedom, yet in which new forms of pressure
and conformity emerge.
The great
question Benson poses through his novel is this: Where do we stand — each of us
— in the tension between the world and faith, between comfort and truth?
Whether you are Catholic, of another faith, or not religious at all, we are all
challenged to reflect on what ultimately matters.
Truth
Benson himself
chose radically for what he saw as truth — the enduring faith of the Church —
even when that made him unpopular. His heroes in the novel do the same amid
lies and illusions. It challenges us: do we still dare to believe in something
like truth, something that does not sway with the fashions of the day? In an
age of fake news and “your truth, my truth,” that is a provocative question. Perhaps truth is not
easy to grasp, but we can still seek it — and embrace it once we find it —
instead of drifting along comfortably with the crowd.
Hope
Lord of the
World portrays an almost hopeless world, yet precisely at the darkest moment a
small light of hope still burns among the believers. What about us? Do we live
with hope, or do we cynically sigh that everything is going downhill anyway?
True hope is not the same as naïve optimism. It is something deeper: the conviction —
whether religious or not — that goodness ultimately has meaning and is never in
vain. Benson would say: do not let false prophets hijack your hope. Seek it in
what truly gives life. For him, that was clear: faith in Christ.
Faithfulness
Finally, there
is faithfulness. The characters in the novel are tested to the extreme in their
fidelity — to their conscience, their faith, and to one another. We live in a
more comfortable world, but comfort can also test faithfulness: it is tempting
to let go of principles when they become inconvenient. Benson’s message here is both stirring and demanding: Be
faithful to what is true and good, even when it costs you something.
For believers: remain faithful to
your faith, even if you are in the minority or mocked for it.
For everyone: remain faithful to
your humanity, to your moral intuitions, to your love for others, even when the
surrounding culture whispers otherwise. In the end, it is people of
faithfulness — people with backbone and ideals — who make the difference
between a free, hopeful society and a world that succumbs to opportunism.
Let Benson’s Lord of the
World be an invitation not to drift thoughtlessly with the current, but to
pause consciously and consider the direction in which our society is moving. To
read the signs of the times: where do we see today the “spirit of the world” at work that Benson described — and how can we oppose
it with the “spirit of
truth and love”? The book may
be more than a century old, yet the questions it raises are burning with
relevance.
Ask yourself:
What do secularization, technocracy, and globalization mean for me personally?
Where do I draw meaning and values
from? Perhaps you
sometimes feel, like Benson’s hero Percy,
like a lone figure who believes or pursues something that is not “in.”
Realize, then, that there is power
precisely in that — the power to bring change.
Benson did not
give us a happy ending, but he did give us a wake-up call and an implicit call
to trust. Let us, in our real world, work toward a civilization in which
technology serves humanity, in which globalization means solidarity without
uniformity, in which politics remains service rather than tyranny, and in which
there is room for the mystery of life — for that which transcends us.
That world begins in small ways: in
our own hearts, in our own choices.
+Rob Mutsaerts