Synoderapport presenteert een giftige ‘paradigmaverschuiving’.

De Bisschoppensynode heeft tien studiegroepen opgericht voor de Synode over Synodaliteit. “Studiegroep 9” houdt zich voornamelijk bezig met de vraag hoe de Kerk gezamenlijk controversiële leerstellige, pastorale en ethische kwesties kan benaderen. Studiegroep 9 publiceerde haar eindrapport op 5 mei jl. In een persbericht van diezelfde dag omschreef kardinaal Mario Grech, secretaris-generaal van de Synode, het rapport van Studiegroep nr. 9 als iets dat raakt aan “het hart van het kerkelijk leven”. Inmiddels neemt het Algemeen Secretariaat van de Synode echter afstand van datzelfde rapport. Een woordvoerder van het secretariaat benadrukte dat “de werkgroepen, autonoom hebben gewerkt” en dat daarom “deze rapporten niet aan het Secretariaat van de Synode kunnen worden toegeschreven”.

In de discussies lezen veel katholieken in deze rapporten niet slechts een accent verschuiving, maar de suggestie van een wijziging van de leer zelf, in het bijzonder wanneer gesproken wordt over een “paradigmaverschuiving”. Identiteitspolitiek, de seksuele revolutie na de jaren zestig en het vocabulaire van “geleefde ervaring” domineren tegenwoordig zelfs kerkelijke discussies.

De Kerk is niet tegen verandering. Waar zij zich altijd tegen verzet heeft, was de verering van nieuwigheden enkel omdat zij nieuw zijn. Er bestaat tegenwoordig de neiging om waarheid te vereenzelvigen met historische beweging. De moderniteit heeft onbewust de aanname aanvaard dat wat later komt noodzakelijkerwijs beter moet zijn. Maar verbetering in welke richting? Chesterton merkte op dat men, voordat men over vooruitgang kan spreken, eerst moet weten waar men naartoe wil. Een man die de verkeerde kant op loopt, maakt geen vooruitgang door sneller te lopen.

Daarom moeten wij diep wantrouwig staan tegenover de uitdrukking “paradigmaverschuiving” wanneer die impliceert dat de christelijke moraal moet evolueren enkel omdat de hedendaagse samenleving is veranderd. Dat zou immers een overgave betekenen van de centrale aanspraak van het christendom: namelijk dat de waarheid de geschiedenis beoordeelt, en niet door de geschiedenis beoordeeld wordt. En toch, dit is wat het rapport van Studiegroep 9 suggereert.

De Kerk heeft keizerrijken, filosofieën en modes overleefd omdat zij verankerd was in iets dat buiten de geschiedenis staat. Elke tijd beschouwde zichzelf als verlicht. Elke tijd leek uiteindelijk dwaas in de ogen van haar opvolger. De rol van de Kerk is niet om de beschaving te weerspiegelen, maar om haar uit te dagen. Als er geen continuïteit in de leer is, is er sprake van een breuk. Waarom zou een kleine elite van hedendaagse intellectuelen tweeduizend jaar christelijke reflectie mogen overrulen?

In moderne kerkelijke debatten komt de druk vaak voort uit hedendaagse psychologische denkkaders, sociologische trends of culturele verwachtingen rond autonomie en identiteit. Die bevatten zeker inzichten, maar zij zijn niet neutraal. De katholieke leer over seksualiteit was nooit louter gebaseerd op sociale conventies. Zij kwam voort uit een geïntegreerde visie op schepping, sacrament, lichamelijkheid, offer en teleologie. Het huwelijk is niet slechts een juridische regeling; het is een kosmisch symbool. Seksuele ethiek bestaat niet uit willekeurige regels opgelegd door geestelijken, maar uit consequenties die voortvloeiden uit een visie op wat de menselijke persoon is. Wanneer men seksuele ethiek losmaakt van die bredere metafysische visie, lost uiteindelijk de samenhang van het christendom zelf op. Leerstellingen hangen samen als de bogen van een kathedraal. Verwijder één dragende steen, en het bouwwerk stort niet onmiddellijk in, maar overal beginnen spanningen zichtbaar te worden.

Een van de grote misverstanden over orthodoxie is de aanname dat leerstellige standvastigheid begrip voor menselijke zwakheid uitsluit. Maar juist omdat de Kerk een sterke leer over de zonde bezit, heeft zij een immense sympathie voor menselijke zwakheid. Moderne ideologie verdeelt de mensheid vaak in onderdrukkers en slachtoffers. Het christendom verdeelt de mensheid in zondaars die door God bemind worden. Liefde vereist waarheid juist omdat mensen een eeuwige bestemming hebben. De Kerk kan zielen niet genezen door hen te vertellen dat de morele werkelijkheid verandert onder druk van emoties of culturele stromingen. Een arts die diagnoses aanpast enkel om patiënten gerust te stellen, houdt op te genezen.

Iedere cultuur heeft de neiging uit balans te raken. In heidense tijden verdedigde het christendom kuisheid. In puriteinse tijden verdedigde het christendom feestelijkheid. In materialistische tijden verdedigde het christendom mystiek. In chaotische tijden verdedigde het christendom orde. Chesterton zou waarschijnlijk het idee verwerpen dat de Kerk cultureel “geloofwaardig” moet worden door zich aan te passen aan hedendaagse opvattingen over seksualiteit. De Kerk heeft altijd vreemd geleken voor de wereld. Die vreemdheid is geen ongeluk, maar wezenlijk.

De eerste christenen werden als absurd beschouwd omdat zij echtscheiding, kindermoord, seksuele losbandigheid en de commercialisering van het lichaam afwezen. Hun ethiek sloot niet aan bij de Romeinse normen. Het christendom overwon niet door aanpassing, maar door een radicaal andere visie op menselijke waardigheid te presenteren.

Vandaag dreigt het christendom dezelfde fout te herhalen als het liberale protestantisme in de negentiende en twintigste eeuw. Veel protestantse gemeenschappen probeerden zich aan te passen aan het intellectuele oproep van de moderniteit. Maar zodra het christendom slechts de religieuze echo van de heersende opinie wordt, verliest het zijn identiteit. Mensen voelen dat aan en lopen massaal weg. Een Kerk die eenvoudigweg de culturele consensus herhaalt wordt uiteindelijk overbodig.

Laten wij daarom de uitdrukking “paradigmaverschuiving”, zoals gebruikt door Studiegroep 9, met wantrouwen onderzoeken. Betekent zij: een verandering in pastorale toon? een ontwikkeling in de praktische toepassing? een diepere formulering van een blijvende waarheid? of een wezenlijke herziening van de morele leer? Het moderne intellectuele leven verbergt revoluties vaak achter eufemismen. Als een leerstelling veranderd moet worden, dan moet men eerlijk zeggen dat zij veranderd wordt. Als zij niet veranderd wordt, dan moet men duidelijk uitleggen hoe de continuïteit behouden blijft. De geloofwaardigheid van de Kerk hangt er van af.

Geconfronteerd met een synodaal rapport dat een “paradigmaverschuiving” voorstelt in de benadering van seksualiteit door de Kerk, is argwaan op zijn plaats. Als die verschuiving betekent: meer pastorale geduldigheid, menselijkere begeleiding, grotere nederigheid, aandachtiger luisteren en meer erkenning van het lijden en de complexiteit van moderne levens, dan zou ik haar verwelkomen. Christendom zonder naastenliefde wordt wreedheid. Maar als die verschuiving betekent dat de geopenbaarde waarheid ondergeschikt wordt gemaakt aan hedendaagse culturele aannames, dan verwerp ik haar krachtig. Dat zou geen vernieuwing zijn, maar overgave. De Kerk overleeft niet omdat zij iedere tijdgeest volgt, maar omdat zij een waarheid draagt die alle tijden overstijgt. Zoals Chesterton zei: het meest radicale wat de Kerk in welke eeuw dan ook kan doen, is niet veranderen met de wereld, maar trouw blijven terwijl de wereld om haar heen verandert.

 

+Rob Mutsaerts

Gast-Peper: Extreemrechtse nazi’s: klopt dat plaatje wel?

Gast-Peper

Extreemrechtse nazi’s: klopt dat plaatje wel?

Er is weinig voor nodig om, zeker op sociale media, in één adem te worden uitgescholden voor extreemrechts, nazi of fascist. Tot op de dag van vandaag is het nationaalsocialisme vaak bestempeld als rechts, preciezer gezegd extreemrechts. Dit nogal beladen etiket wordt echter ook toegekend aan ‘gewone’ nationalistische bewegingen, christelijk fundamentalisme, ultraconservatieve stromingen en zelfs vrijdenkers met kritiek op de bestuurlijke elite. De term wordt verder gebruikt voor tegenstanders van genderideologie of vergaande seksuele voorlichting voor jonge kinderen en voor critici van massamigratie, islam of een totalitair coronabeleid. Zo lijkt dan of al deze standpunten iets gemeen zouden hebben met (neo)nazistisch gedachtegoed; en even verderfelijk zijn.

Nazisme extreemrechts noemen, suggereert dat deze ideologie een extreme versie van rechtse standpunten voorstond, of met extreme methoden vocht voor rechtse principes. Dat was echter geenszins het geval bij het historische nazisme.

Massamigratie naar Europa was er nog niet toen het nazisme opkwam, maar Hitler c.s. waren betrekkelijk positief over de islam. Ze bestreden juist de katholieke Kerk en fundamentalistische protestantse gemeenschappen. Het naziregime bekritiseerde, en beperkte, ook de vrije markt en was voor een totalitair staatsbeleid.

Nazisme beschrijven als extreemrechts vervaagt dus nogal het begrip “rechts”; en ruim 200 jaar politieke geschiedenis. In werkelijkheid vormden de nazi’s een links-nationalistische beweging die veel gemeen had met het stalinisme en maoïsme. Linkse apologeten beweren weliswaar dat de nazi’s niet écht nationaalsocialisten waren en dat de naam alleen diende om mensen te misleiden, maar uit privé-uitspraken van Hitler, Goebbels en andere nazi’s blijkt toch het tegendeel. Ook diverse bekende politiek-historische wetenschappers wijzen al decennialang op wortels van, en overeenkomsten met, vormen van links-nationalisme, marxisme en socialisme. In dit bestek hierop dieper ingaan voert te ver, maar geïnteresseerden zouden o.a. de politieke filosofen van de ‘Austrian School’, Ludwig von Mises en (tevens Nobelprijswinnaar) Friedrich Hayek, de politicoloog (en in fascisme, marxisme en totalitarisme gespecialiseerde) prof. James Gregor, de Joodse historicus dr. Paul Gottfried en politicoloog-historicus dr. Erik von Kuehnelt-Leddihn, een vroege tegenstander van het nazisme, kunnen opzoeken.

De mythe dat nazisme extreemrechts is, komt voort uit twee misvattingen: één historische en één qua definitie.

De termen ‘links’ en ‘rechts’ stammen af van de Franse Revolutie. Voorstanders van progressivisme, maakbaarheid, radicalisme, egalitarisme en secularisme zaten toen, samen met (andere) tegenstanders van kerk, ‘ancien régime’ en traditie, links in de Assemblée nationale. Extreemrechts vormde van al deze groeperingen oorspronkelijk de tegenhanger: aanhangers van reactionairisme, uiterst conservatisme, ultratraditionalisme en radicaal religieuze politiek. Deze laatste stromingen hebben echter niets te maken met het later opgekomen nazisme. Reactionairen en integralisten waren juist fanatiek tegen de nazi’s en de nazi’s tegen hen. Het nazisme was openlijk anti-reactionair, bespotte reactionairen en beschreef de machtsgreep van 1933 als de ‘nationale revolutie’, niet als ‘contra-revolutie’.

De nazi’s waren dus ook tegen herstel van de monarchie, vervolgden monarchisten en spraken trots over Nazi-Duitsland als een republikeinse Führerstaat. Zoals progressief links betaamt waren ze zeer kritisch over de adel en pleitten voor ‘volkse gelijkheid’. Alle belangrijke nazi-leiders waren dan ook van niet-adellijke afkomst. Het nazisme was vooral populair onder de lagere middenklasse, leraren en ambtenaren. Ze voerden  een ‘Kirchenkampf’ tegen kerken, vooral het katholicisme, en promootten een ‘positief christendom’ dat anti-joods, boven-confessioneel en staatsondergeschikt was, niet gebonden aan het Oude Testament en de brieven van Paulus.

‘Tegen koning, kerk en adel’ – de drie pijlers van het Ancien Régime waartegen de Franse revolutionairen al vochten, bleven doelwit van latere radicaal revolutionaire Jakobijnen, en elke revolutionaire socialist.

Het Duitse extreemrechts streed dus tégen de nazi’s. De reactionaire DNVP, monarchistische groepen, Katholieke Actie en de conservatieve revolutionairen streden vaak tegen de SA en de SS. Het naziregime dwong de DNVP en BVP zichzelf te ontbinden. Het leger, met veel Pruisische officieren van adel, was ook vijandig en vormde het hart van het verzet, met couppogingen en de aanslag op Hitler in 1944.

Al eigenden de nazi’s zich conservatieve symbolen toe, toch verwierpen ze radicaal de tradities. Meest schrijnend duidelijk werd hun progressivisme bij gezinsopvattingen en medisch-ethische thema’s. Echtscheiding werd geliberaliseerd, thuisonderwijs verboden en kinderen als eigendom van de staat gezien. Genderrollen waren tijdelijk; in de oorlogseconomie werden vrouwen massaal ingezet in de oorlogsindustrie. Abortus werd uitgebreid voor gehandicapten, joden en zigeuners. Het euthanasieprogramma T4 en gedwongen sterilisatie werden juist fel bestreden door christelijke kerken. Homoseksualiteit werd deels getolereerd, later vervolgd; zo werd de SA wel geleid door homo’s zoals Röhm. Het beleid vertoonde in dat opzicht ook parallellen met Stalin: eerst liberaliseren, later beperken en tegenstanders beschuldigen.

Veel mensen denken dat racisme (extreem-)rechts zou zijn. De geschiedenis leert anders: het barst van linkse bewegingen die radicaal racistisch waren, van maoïsme en stalinisme tot regimes als dat van Pol Pot. Het nazistische racisme leunde, geheel in de geest van de tijd sinds de voorlaatste eeuwwisseling,  niet op geloof of scheppingsleer, maar op de nieuwe evolutiebiologie, inclusief sociaaldarwinisme als pseudowetenschap. Niet traditie, maar ‘progressieve’ en ‘moderne’ ideeën, een seculiere wereldvisie, werden aangehangen. En al sinds de Franse Revolutie werden ook links nationalisme en militarisme vereerd. De nazi’s waren daarbij geen traditionele nationalisten maar ‘pan-Germanen’, supra-nationalistisch. Sommige nazi’s waren voorstander van een verenigd Europa.

Ook economisch waren de nazi’s niet rechts. Ze verhoogden belastingen voor rijken, breidden de verzorgingsstaat uit, vervingen onafhankelijke vakbonden door het ‘Deutsche Arbeitsfront’, en gebruikten prijscontroles en vierjarenplannen. Bedrijven bleven in naam privaat maar stonden volledig onder staatstoezicht. Privé-eigendom werd ondergeschikt gemaakt aan het collectief belang.

De nazi’s vervolgden rechtse politici en werkten samen met communisten, onder meer via het Molotov-Ribbentrop-pact. Een kwart van de communisten stapte zelfs over naar de nazi’s (de zogenoemde ‘biefstuknazi’s’).

Hoewel tegen de rechtsstaat en klassiek-liberale vrijheden, bestempelden de nazi’s zichzelf tot oerdemocraten, in de traditie van Rousseau: totalitaire democratie. Een schril contrast met autoritair rechts dat regionalisme, federalisme en de rechtsstaat steunde.

Kortom, het nazisme was anti-conservatief, anti-liberaal en anti-kapitalistisch, revolutionair, modernistisch en collectivistisch; een product van de Franse Revolutie. Het stichtte een totalitaire staat die alle autonome groepen en politieke tegenstanders – waaronder linkse rivalen – onderdrukte.

 

Serre Verweij

Dat is geen Brussel. Dat is je moeder

Het Europees Parlement heeft de Europese Commissie opgeroepen om te kijken naar een EU-brede definitie van verkrachting op basis van het ontbreken van toestemming. Dat betekent dat seks strafbaar is als er géén vrijwillige toestemming is. Ja, het Europees Parlement heeft zich gebogen over de vraag wanneer men elkaar eigenlijk mag beminnen. Het is nu officieel, de liefde heeft een gebruiksaanwijzing gekregen. Men dient vóór aanvang van de gevoelens expliciet toestemming te verlenen, bij voorkeur schriftelijk, in tweevoud en met een getuige die zich in de garderobe ophoudt. Je zou denken dat dit een overbodige exercitie is. De gewone mens, die geen resoluties schrijft maar gewoon leeft, wist al dat dwang geen liefde is. Hij had daar geen commissie voor nodig, net zomin als hij een richtlijn nodig heeft om te begrijpen dat stelen verkeerd is of dat je de hond van je buurman niet mag vergiftigen.

Ja, er gaat veel misgaat tussen mensen, en daartegen is bescherming nodig. Maar je kunt je afvragen hoe het zover heeft kunnen komen dat iets wat ooit tot de meest vanzelfsprekende vormen van menselijk fatsoen behoorde, nu moet worden vastgelegd in juridische taal. Ik vraag mij af of het probleem werkelijk ligt bij het ontbreken van regels, of bij het verdwijnen van de beschaving. Niemand heeft een wet nodig om te weten wanneer hij te ver gaat. Je weet dat gewoon, en degene die dat niet weet wordt ook niet tegengehouden door een wet.

In een tijd waarin men zich van alles wil bevrijden - traditie, moraal en zelfs gezond verstand, kortom van de christelijke wortels van Europa  - blijkt men plotseling behoefte te hebben aan een steeds gedetailleerder handboek voor gedrag. Alsof men eerst alle verkeersborden heeft verwijderd om daarna verbaasd te constateren dat er ongelukken gebeuren.

Men stelle zich een dansvloer voor waarop twee mensen elkaar voorzichtig naderen. Vroeger keek men elkaar aan, glimlachte, en begreep zonder woorden of men welkom was of niet. Thans blijft men op anderhalve meter afstand staan, vult een formulier in en wacht op goedkeuring van Brussel. Tegen de tijd dat deze verkregen is, is de muziek afgelopen en is iedereen naar huis.

Er komt dus een moment - en dat moment voel je al aankomen - dat een rechter zegt: “Ja, maar had u expliciete toestemming?” Expliciet. Prachtig woord. Klinkt als een tandartsrekening. En ergens zit dan een jongen die denkt: moet ik dit filmen? Moet ik een formulier meenemen? Moet ik er getuigen bij vragen? Moet ik stempels verzamelen zoals bij de Efteling, maar dan voor lichamelijk contact? We hebben een talent ontwikkeld om alles wat vanzelf spreekt, kapot te analyseren totdat het eruitziet als een Ikea-kast zonder handleiding. En ondertussen blijft de kern hetzelfde. Iemand wil. Of iemand wil niet. Dat is een kwestie van opvoeding, niet van wetgeving. Dat is geen Brussel. Dat is je moeder. Maar goed. Zet er vooral een commissie op. Maak er een rapport van. Misschien kunnen ze daarna ook even kijken om welke grappen je mag lachen zonder iemand te beledigen.

Het tragische is niet dat de Europese Commissie probeert het kwade te bestrijden - dat is lovenswaardig - maar dat men het goede, het schone en het ware niet meer herkent als bron van het juiste gedrag. Men vertrouwt niet langer op opvoeding, op innerlijke remming, op het vermogen van de mens om zich in een ander te verplaatsen. En dus rest slechts een wetboek met sancties. Het geweten wordt ingeruild voor een handleiding. Hij doet misschien minder verkeerd, maar waarom ontgaat hem.

+Rob Mutsaerts

Op bezoek bij een ‘LGTBQ-parochie’

Onlangs celebreerde ik een Vormselmis in een van de parochies van ons bisdom. Voor de ingang van de kerk wapperde een regenboogvlag. Ik vroeg aan een van de vormelingen - we stonden buiten de kerk gereed voor de intredeprocessie - wat hij daarvan vond. Hij vond er niet veel van, maar had liever gezien dat er een PSV-vlag hing. Het is zo’n parochie die zichzelf inclusief noemt, zo bleek na de mis aan de koffietafel. “Wij zijn een LGTBQ-kerk, een Regenboogkerk”.

Ik dacht laat ik beginnen met de eenvoudige vraag: wat betekent het eigenlijk om inclusief te zijn? In de meest alledaagse zin betekent het dat men niemand uitsluit. Een nobel streven, dat moeilijk te verwerpen is. Maar zodra men dit ideaal concreet maakt, zodra je het toepast op overtuigingen, moraal en wereldbeelden, ontstaat er een probleem: je kunt niet alles omarmen zonder ook iets te verwerpen.

Een kerk - of zij zich nu “regenboogkerk” noemt of niet - is per definitie geen leeg gebouw, maar een huis van overtuigingen. Zij belijdt iets. Zij leert iets. Zij zegt impliciet en vaak ook expliciet: dit is waar, en dat niet. Zodra je dat doet - ik heb de gewoonte om dat te doen -  ontstaat er een grens, hoe mild en vriendelijk je je ook opstelt

De ‘inclusieve kerk’ beweert vaak dat zij iedereen verwelkomt, ongeacht achtergrond, identiteit of overtuiging. Dat klinkt groots, bijna evangelisch. Maar hier sluipt de paradox binnen: men verwelkomt iedereen - mits zij bepaalde opvattingen delen over identiteit, seksualiteit en waarheid. Wie daar vraagtekens bij zet, wie vanuit een traditioneel katholiek perspectief spreekt over moraal of antropologie, ervaart al snel dat de deur niet zo wijd openstaat als werd beloofd,

Dit is geen unieke zonde van ‘Regenboogkerken’. Ook de meest orthodox katholieke parochie stelt grenzen. Ook daar is niet elke overtuiging welkom. Het verschil ligt echter in de eerlijkheid waarmee die grenzen worden erkend. De traditionele kerk zegt: dit geloven wij, en als u dat betwist, zullen wij met u in gesprek gaan, maar wij zullen onze overtuiging niet opgeven. De inclusieve kerk zegt iets anders: wij sluiten niemand uit, terwijl zij ondertussen bepaalde overtuigingen impliciet buitensluiten.  Een open geest is mooi, maar de vraag is: bij wie of wat is iedereen welkom? Het is alsof een vereniging zegt dat bij hen iedereen welkom is, maar wat voor vereniging het nu eigenlijk is is volstrekt onduidelijk. Inclusiviteit zonder inhoud is leeg.

De kern van het probleem is dat “inclusief” vandaag vaak niet meer betekent: iedereen mag binnenkomen, maar eerder: iedereen mag binnenkomen die onze morele uitgangspunten onderschrijft. Dat is niet inclusief, maar een nieuwe vorm van orthodoxie. Iedereen die deze orthodoxie niet omarmt wordt als ketter beschouwd en buitengesloten. Dat werd mij wel duidelijk aan deze koffietafel. Als je voorzichtig enkele vraagtekens zet bij hun opvatting en  daadwerkelijk een discussie wil aangaan - niet om te provoceren, maar gewoon om het gesprek aan te gaan over seksualiteit, over de aard van de mens, over wat het betekent om man of vrouw te zijn en dat soort onderwerpen. Ik werd ter plekke gecanceld omdat mijn uitgangspunt niet strookt met hun Regenboogreligie. Inclusie blijkt geen open deur, maar een zorgvuldig bewaakte toegangspoort.

De echte vraag is niet: zijn deze kerken inclusief of exclusief? De echte vraag is: welke waarheid durven zij te erkennen, en welke grenzen durven zij eerlijk toe te geven? Want een gemeenschap die haar grenzen ontkent, wordt niet ruimer, maar onduidelijker, en uiteindelijk minder gastvrij, juist voor hen die oprecht zoeken.

De mens kan niet leven zonder grenzen, maar hij kan ook niet leven zonder genade. Een kerk die beide weet te bewaren - die waarheid belijdt en tegelijk de deur openhoudt voor de zondaar, de twijfelaar en zelfs de tegenspreker - zal misschien minder modieus zijn, maar des te menselijker. Echte inclusiviteit begint niet met het afschaffen van grenzen, maar met het eerlijk erkennen ervan en met de bereidheid om - ondanks die grenzen - de ander toch een stoel aan tafel te geven. Deze parochie was daartoe niet bereid, zo bleek achteraf. Een jongen was nadrukkelijk gevraagd zich terug te trekken en niet meer deel te nemen aan de vormselvoorbereiding. De reden? Hij vond Paarse Vrijdag maar “flauwekul”. Ik heb hem een week later elders gevormd. Een jongen met een mening en karakter. Dat past blijkbaar niet in deze tolerante niemand uitsluitende inclusieve brede open toegankelijke gastvrije ruimhartige verwelkomende ruimdenkende begripvolle open-minded parochie.

 

+Rob Mutsaerts

Prima geregeld, maar onbewoonbaar

Beschaving is er niet om systemen te perfectioneren, maar om mensen te laten leven. Moderne regeringen - ook de onze - hebben dit uit het oog verloren. Neem de woningmarkt. Wij leven in een tijd waarin het technisch mogelijk is om sneller, veiliger en efficiënter te bouwen dan ooit tevoren. Toch lukt het ons niet om voldoende huizen te bouwen voor onze eigen bevolking. Jongeren blijven noodgedwongen thuis wonen. Een eenvoudig huis - dat eeuwenlang de basis van menselijke waardigheid was - wordt een zeldzaam privilege.

De verklaring die je dan vaak hoort, is dat dit “nu eenmaal moet” vanwege stikstofnormen, ruimtelijke ordening of andere beleidskaders. Ik ben niet tegen natuurbehoud, maar ik heb wel een diepe afkeer van verklaringen die zich voordoen als noodzaak terwijl ze in werkelijkheid keuzes verhullen.

Een huis is geen luxeproduct of beleidsvariabele; het is de eerste voorwaarde van menselijk leven. Een systeem dat dat niet meer kan garanderen, heeft niet een klein probleem; het heeft zijn doel gemist. Wanneer de asielinstroom en wanneer de bescherming van een zeldzaam beestje of plantje ertoe leidt dat hele generaties mensen geen plek kunnen vinden om te wonen, dan zou ik dat niet als “balanceren van belangen” beschrijven. het is eerder een teken dat het denken ontspoord is. Niet omdat de natuur onbelangrijk is, maar omdat men vergeten is dat ook mensen deel van die natuur uitmaken. Een samenleving die haar eigen kinderen geen ruimte biedt, bedrijft een merkwaardig soort ecologie. Wij zijn erin geslaagd om elke grasspriet juridisch te beschermen, behalve het grasveld waarop een kind zou kunnen spelen naast zijn eigen huis. Vogels moeten overal kunnen broeden, maar we zijn vergeten dat mensen ook ergens moeten kunnen landen.

Men zegt ‘Het kan niet anders’, terwijl men eigenlijk bedoelt: ‘Wij hebben besloten dat het niet anders zal zijn’. Wanneer jongeren gefrustreerd raken reageert de elite daar met verbaasde blik op en zegt: ‘maar de procedures zijn toch zorgvuldig gevolgd?’ De echte vraag weigert men te beantwoorden. Die vraag is eenvoudig, maar ongemakkelijk: waarom hebben wij een samenleving ingericht waarin het moeilijker is geworden om een huis te bouwen dan om een theorie te verdedigen? Ooit bestond een samenleving om mensen te laten samenleven - om gezinnen te laten ontstaan, om mensen een plaats te geven, om arbeid zinvol te maken. Vandaag lijkt het vaak alsof mensen bestaan om systemen te laten functioneren. Woningmarkt, stikstofbeleid, economische modellen: het zijn middelen geworden die zich gedragen als doelen.

Vanuit katholiek perspectief begint de oplossing daarom met een eenvoudige maar radicale herontdekking: 1. de mens staat centraal. Niet als abstract individu, maar als concreet persoon, geworteld in een gezin, in een gemeenschap, in een morele orde. Een samenleving die er niet in slaagt haar leden een huis, stabiliteit en toekomstperspectief te bieden, is niet slechts inefficiënt; zij faalt in haar wezenlijke taak.

2. Hieruit volgt een tweede principe: eigendom moet breed verspreid zijn. Dit idee keert zich zowel tegen het grootkapitaal als tegen een almachtige staat. In beide gevallen ontstaat er een concentratie van macht die de gewone mens afhankelijk maakt. De katholieke oplossing zou daarom niet zijn om alles te nationaliseren of alles aan de markt over te laten, maar om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk gezinnen werkelijk iets bezitten: een huis, een stuk grond, een onderneming. Niet als luxe, maar als basis van vrijheid. Want wie niets bezit, leeft altijd op voorwaarden van een ander.

3. Een derde pijler van de katholieke visie is subsidiariteit: beslissingen moeten zo dicht mogelijk bij mensen zelf worden genomen. Grote, centrale systemen hebben de neiging om uniform en abstract te worden. Ze behandelen uiteenlopende situaties alsof ze identiek zijn. De menselijke maat verdwijnt.

4. Dit raakt aan een vierde, fundamenteel punt: de juiste orde van waarden. In een gezonde samenleving hebben dingen hun plaats. Natuur is belangrijk, maar niet belangrijker dan de mens. Economie is noodzakelijk, maar niet beslissend voor alle menselijke keuzes. De crisis ontstaat wanneer deze orde wordt omgekeerd.

De ware kracht van een samenleving niet in haar grote systemen, maar in haar kleine gemeenschappen. Het gezin, de buurt, de lokale economie: daar speelt het echte leven zich af. Een katholieke oplossing streeft naar versterking van deze kleinere verbanden.

Wij hebben een wereld gebouwd die uitstekend georganiseerd is, maar slecht bewoonbaar. En zolang wij blijven proberen dat probleem op te lossen met nog meer organisatie, zullen wij het alleen maar verergeren.

 

+Rob Mutsaerts

Gastpeper: Katholieke vernieuwing is op komst op verrassende plekken

Van campuskapellen tot parochiezalen, een stille katholieke vernieuwing wortelt buiten de gebruikelijke centra van zichtbaarheid van de Kerk.

Ondanks wijdverbreide veronderstellingen van achteruitgang – vooral onder jongeren – wortelt een katholieke vernieuwing stilletjes op verrassende plekken. Op de plaatsen waar katholieken daadwerkelijk samenkomen – Newman-centra op campussen, eucharistische aanbiddingskapellen en parochiezalen – is de realiteit onmiskenbaar: de vernieuwing leeft en groeit.

In South Boston trekt een jongvolwassengroep elke woensdagavond enkele honderden deelnemers voor biecht, gesprekken over het geloof, pelgrimstochten en retraites. Ze bieden ook wekelijkse aanbidding aan. In mijn thuisparochie, St. Paul's in Hamilton, Massachusetts, trekt een eenvoudige kruisweg op vrijdagavond, gevolgd door soep en brood, steevast 75 tot 100 mensen van alle leeftijden.

In de Verenigde Staten bezoeken katholieken van alle leeftijden in verrassend grote aantallen de aanbidding, de biecht en parochieactiviteiten. In veel gebieden blijven mensen lang na het formele programma, waarmee ze de wens van de psalmist uitdrukken: "Mijn ziel dorst naar de levende God" (Psalm 42:2).

Digitale apostolaten zoals EWTN, Word on Fire, Hallow, Ascension en MagisAI, samen met vele onafhankelijke makers, bereiken nu miljoenen mensen met uitgesproken katholieke inhoud. Het aantal nieuwe leden dat zich bij de Kerk aansluit, weerspiegelt deze groei: 8.500 in Los Angeles, 2.500 in Atlanta, 1.700 in Washington en 680 in Boston. Op universiteitscampussen is dezelfde trend te zien: op Harvard zullen deze Pasen 88 nieuwe leden tot de Kerk toetreden, waaronder 49 uit de universitaire gemeenschap. Op Rutgers zullen 44 nieuwe leden zich aansluiten – ongeveer vier keer zoveel als het recente gemiddelde.

Het is niet aan bisschoppen en diocesane leiders om de vernieuwing aan te voeren. Het is echter wel belangrijk dat zij steun bieden – publiek, persoonlijk, canoniek en financieel – waar nodig.

Kerkelijke leiders erkennen het fenomeen, maar worstelen vaak met de verklaring voor de snelle en onverwachte groei. Sommige seculiere media doen het af als onzin of begrijpen het verkeerd. De New York Times opperde onlangs oorzaken zoals "het verlangen naar gemeenschap, sociale en politieke instabiliteit, het bereiken van jongeren en technologische veranderingen". Hoewel deze ideeën plausibel lijken, bestaan ​​dergelijke omstandigheden al decennia.

Wat drijft deze vernieuwing dan?

Vernieuwing begint vaak aan de randen van grote systemen, waar de openheid voor verandering het grootst is en de bestaande structuren het minst aanwezig zijn. Het institutionele centrum van de Kerk – inclusief het bisdomkantoor, de diocesane kantoren en de USCCB – is zo ingericht dat het consistentie garandeert. De belangrijkste taken zijn het beschermen van de sacramenten, het bewaren van de continuïteit en het handhaven van de orde.

Stabiliteit garandeert echter geen vitaliteit. In het bedrijfsleven worstelen gevestigde organisaties vaak omdat ze processen en betrouwbaarheid boven innovatie en verandering stellen. Vernieuwing begint zelden in het institutionele centrum. Innovaties zoals Gmail, Uber, Airbnb en de iPhone zijn ontstaan ​​in kleine teams die onvervulde behoeften herkenden, lang voordat grotere organisaties dat deden.

De Kerk weerspiegelt dit patroon. Vernieuwing vindt vaak plaats aan de randen, waar de bureaucratie minder is en mensen gemotiveerd zijn om nieuwe benaderingen te proberen. Het begint waar het Evangelie actief wordt beleefd en ervaren, in plaats van beheerd.

Tegenwoordig zoeken mensen naar een diepere betekenis en vinden die ook, zoals de Heer beloofde: "U zult Mij zoeken en vinden wanneer u Mij zoekt met heel uw hart" (Jeremia 29:13). Dit geestelijke verlangen is reëel en gaat verder dan wat welk programma of initiatief dan ook zou kunnen creëren. Het huidige fenomeen is niet zomaar een positieve trend; het illustreert een spiritueel instinct dat tot leven komt.

De vraag blijft: hoe zal de Kerk op dit moment reageren?

Een belangrijke realiteit is dat vernieuwing plaatsvindt buiten de systemen die de hiërarchie vaak gebruikt om de Kerk te begrijpen. Bisschoppen baseren zich doorgaans op sacramentele statistieken, parochiebudgetten, schoolinschrijvingen en demografische trends. Hoewel deze metingen belangrijk zijn, richten ze zich op de resultaten in plaats van op de onderliggende oorzaken.

Dit verklaart mede waarom sommige kerkleiders – en ook mensen in de seculiere wereld – de vernieuwing ogenschijnlijk moeilijk kunnen bevatten. De tekenen zijn duidelijk en overtuigend, maar ze blijven verborgen binnen de administratieve structuren. Ondertussen is de invloed van de Heilige Geest zowel grenzeloos als tijdloos.

In werkelijkheid toont vernieuwing synodaliteit in haar puurste vorm: de Heilige Geest spreekt door de geleefde ervaringen van gelovige katholieken, lang voordat hun verhalen worden gedeeld in rapporten of consultaties.

Dit is geen falen van het leiderschap; het weerspiegelt veeleer de manier waarop de Heilige Geest vernieuwing teweegbrengt. Het begrijpen van dit patroon is een uitdaging. Het stelt de gangbare aannames op de proef en herdefinieert onze kijk op waar echte vernieuwing in de Kerk begint.

De mensen die deze vernieuwing leiden, zijn niet onverschillig. Het zijn geen culturele katholieken die de routine volgen. Ze zoeken naar de waarheid in plaats van trends. Deze katholieken wachten niet op leiding van bisschoppen of priesters; ze beleven hun geloof met enthousiasme en die passie slaat over op anderen.

De periferie voelt culturele veranderingen vaak eerder aan dan het institutionele centrum. De digitale evangelisatiebeweging begon niet in diocesane kantoren; ze begon bij individuen – waaronder priesters, leken en kleine groepen – die het missieveld eerder herkenden dan de instelling. Evenzo begonnen de herontdekking van de traditie, het hernieuwde verlangen naar eerbied, de terugkeer naar de biecht en de groei van jongvolwassengemeenschappen allemaal aan de periferie. Het centrum reageert doorgaans pas nadat deze veranderingen zich hebben voltrokken.

Waarom gebeurt dit nu?

Onze cultuur voelt steeds instabieler en geestelijk ontwortelder aan. De isolerende effecten van COVID houden aan. Toch blijven de grootste schatten van de Kerk – de sacramenten, de Traditie, de gemeenschap en de missie – toegankelijk, zoals ze al 2000 jaar zijn.

Het katholicisme is altijd radicaal en zelfvernieuwend geweest, ook al zijn velen dit aspect vergeten.

De rol van het institutionele centrum is niet om vernieuwing te creëren, maar om deze te erkennen en te ondersteunen. Zoals de huidige ontwikkelingen laten zien, werkt evangelisatie. Het gedijt echter niet en wortelt niet wanneer het gecentraliseerd, kunstmatig of strikt programmatisch is. De Kerk heeft haar hiërarchie nodig om vernieuwing te zegenen, te beschermen, te begeleiden en ruimte te bieden. Wanneer bisschoppen de spirituele vitaliteit die vanuit de periferie komt erkennen en ondersteunen, verplaatst de vernieuwing zich van de periferie naar het hart van de Kerk.

Het feit dat vernieuwing plaatsvindt zonder volledig begrip van de hiërarchie, duidt niet op disfunctioneren. Integendeel, het onthult authenticiteit. Jezus zei tegen Nicodemus: "De wind waait waarheen hij wil... zo is het ook met iedereen die uit de Geest geboren is" (Johannes 3:8). Dit is het gevestigde patroon van vernieuwing.

De onderliggende boodschap biedt hoop: een heropleving vanuit de basis, gedreven door oprecht geloof, blijft ontstaan ​​aan de randen van de Kerk en overstijgt grenzen. Dit voortdurende patroon suggereert dat vernieuwing ontstaat waar God ook aan het werk is, ongeacht de aannames over achteruitgang.

Dezelfde Geest die de vroege Kerk inspireerde in verborgen kamers en gewone huizen, is opnieuw actief op plaatsen die niet door het institutionele centrum worden beheerd, en herinnert ons eraan dat God nog steeds vreugde vindt in het beginnen van grote dingen op stille plekken.

 

John Corcoran, National Catholic Register op 6 april 2026, vertaald uit het Engels.

De schrijver is de oprichter van Trinity Life Sciences en voorzitter van de raad van bestuur van iCatholic Media, het moederbedrijf van CatholicTV in het aartsbisdom Boston.

Het gezin: ongemakken en momenten van genade

Er zijn van die woorden die men achteloos gebruikt, alsof zij vanzelf spreken. ‘Gezin’ is er zo één. Men zegt het, zoals men ‘stoel’ of ‘regenjas’ zegt, zonder zich te realiseren dat het hier om iets wonderlijks gaat: een kleine wereld waarin alles wat groot is, in het klein wordt geoefend.

Het gezin is namelijk geen verzameling mensen die toevallig dezelfde voordeur gebruiken. Het is een oefenplaats. Men leert er wachten (op de ander), spreken (zonder te schreeuwen), en zwijgen (zonder boos te zijn). Men leert er dat een boterham smeren soms belangrijker is dan een mening hebben.

Het thema van De Week van het Gezin - ‘Voor Elkaar’ - klinkt op het eerste gehoor verdacht braaf. Men verwacht er haast een folder bij met glimlachende mensen die elkaar tomatensoep aanreiken. Maar wie iets langer kijkt, ziet dat het een ongemakkelijker, en dus eerlijker, opdracht is. Voor elkaar zijn betekent namelijk ook dat je nog een kop thee inschenkt, terwijl je eigenlijk had willen weglopen; dat je het kleine verkiest boven het grote gebaar, een luisterend oor boven een sluitende redenering. Het betekent ook verdragen, incasseren, niet altijd gelijk krijgen, en soms zelfs ongelijk toegeven zonder daar een monument voor te eisen. Dat laatste is in onze tijd een zeldzame kunst. Want wij leven in een wereld waarin ieder individu zichzelf beschouwt als een klein koninkrijk, compleet met grenzen, rechten en een gevoelig volkslied. Dat botst. Onvermijdelijk. Het gezin is dan de plek waar die botsingen niet worden vermeden, maar ook niet meteen tot oorlog worden verklaard. Men leert er dat samenleven geen wedstrijd is, maar een reeks wapenstilstanden, afgewisseld met kleine, onverwachte momenten van genade.

Voor ouders is er de verleiding om hun kinderen te bekijken alsof zij projecten zijn, die naar behoren moeten slagen. Maar een kind is geen visitekaartje en ook geen project; het is een mens in wording, en die wording vraagt geen perfectie, maar aanwezigheid. Een kind groeit niet van prestaties, maar van aandacht, al zal het dat zelf pas later begrijpen. Kinderen zijn grillig, luidruchtig, soms onaangenaam eerlijk, en daarmee misschien wel de meest geslaagde kritiek op onze behoefte aan controle.

Voor kinderen geldt intussen dat ouders geen vaste rotsen zijn, maar eerder gammele steigers: noodzakelijk, enigszins krakend, en zelden volgens de handleiding opgebouwd. Dat men daar toch op durft te staan, is een wonder dat zich dagelijks herhaalt. Ook dat is “voor elkaar”: dat men elkaar vergeeft wat men nog moet leren.

“Voor elkaar” betekent dus niet dat alles goed gaat. Het betekent dat men blijft, ook wanneer het níét goed gaat. Dat men niet meteen de deur achter zich dichttrekt omdat het gesprek stroef verloopt of de stilte te lang duurt. Het betekent dat men bereid is de ander te verdragen in zijn onvoltooide staat – een staat waarin wij ons overigens allemaal bevinden. En misschien is dat wel de enige werkelijke beschaving: dat wij elkaar niet voortdurend afrekenen op wat nog ontbreekt.

In de samenleving - dat grotere, luidruchtigere gezin zonder eettafel en afwaskeuken - ontbreekt het daar nog wel eens aan. Men spreekt er liever tegen elkaar dan met elkaar, en wie niet direct wordt begrepen, wordt al snel vervangen. Wat een armoede, als men bedenkt dat juist het ongemak de plek is waar begrip kan ontstaan.

Laat de Week van het Gezin, en de dag waarop wij de moeders - die vaak meer doen dan zichtbaar is - in het bijzonder gedenken, geen viering zijn van hoe het zou moeten, maar een erkenning van hoe het is: rommelig, onvolmaakt; zo is het leven nu eenmaal. Moge deze Week u niet alleen herinneren aan wat er allemaal moet, maar vooral aan wat er al is: mensen die, hoe onhandig soms ook, toch er voor elkaar proberen te zijn. En dat, waarde gezinnen, is geen kleinigheid. Dat is de grond waarop alles rust.

Een welgemeende felicitatie aan alle ouders en kinderen die hiervoor hun best blijven doen om dit ‘Voor Elkaar te krijgen’, een welgemeende groet en een welgemeende zegen voor u allen,

9 tot 16 mei: Week van het Gezin. Activiteiten: zie https://www.weekvanhetgezin.nl

 

+Rob Mutsaerts

Hebben rechters nu ook al last van christenfobie?

Päivi Räsänen - voormalig minister van Binnenlandse Zaken in Finland - had een vers uit de Bijbel getweet: een vers uit de Romeinenbrief van Paulus. Later deelde zij een pamflet uit met teksten gebaseerd op deze Bijbeltekst. De LGTBQ-wereld voelde zich gekwetst en stapte naar de rechter. In 2022 en 2023 werd zij vrijgesproken door lagere rechtbanken.  Op 26 maart 2026 draaide Het Hooggerechtshof van Finland dat deels terug en verklaarde haar schuldig aan “haatzaaien / belediging van een groep” en legde een geldboete (ongeveer €1.800) op.

Olaf Latzel - een Duitse dominee van de Evangelische Kirche - deed iets soortgelijks. Ook hij werd beschuldigd van ‘haatzaaien’. De zaak draaide om uitspraken die Latzel deed in een preek (2019), waarin hij onder meer: homoseksualiteit veroordeelde en zich uitsprak tegen gender- en queer-initiatieven. Ook hier op basis van bijbelteksten. Volgens het Duitse openbaar Ministerie konden die uitspraken worden gezien als het aanzetten tot haat tegen homoseksuelen. Latzel stelde dat hij gebruik maakte van zijn recht op godsdienstvrijheid en vrije meningsuiting, enkel bijbelse opvattingen verkondigde, en geenszins opriep tot haat of geweld. In 2020 werd Latzel veroordeeld door een rechtbank in Bremen tot een geldboete wegens ‘Volksverhetzung’ (aanzetten tot haat).  In 2022 werd hij in hoger beroep vrijgesproken door het Landgericht Bremen.  In 2023 werd dit vonnis weer vernietigd door het Oberlandesgericht. De zaak moest opnieuw behandeld worden.  In 2024 werd de zaak geseponeerd onder de voorwaarde dat hij €5.000 zou betalen aan de activistische homolobby-organisatie.

Er zijn tijden geweest waarin men de Bijbel opensloeg om er troost in te vinden. Tegenwoordig slaat men hem open om te kijken of er misschien iets strafbaars in staat. Dat is nou niet echt iets dat je vooruitgang noemt. Men heeft ontdekt dat bepaalde verzen gevoelens kunnen kwetsen. Dat is een opmerkelijke ontdekking, want wie de Bijbel een beetje kent, weet dat hij dat al een paar duizend jaar doet. De Bijbel kwetst iedereen (allen zijn immers zondaars) en dat is misschien wel haar eerlijkste eigenschap. De Bijbel spaart niemand, en dat is tegenwoordig natuurlijk verdacht.

Nu zijn er mensen - onder wie bovengenoemde Latzel en Räsänen - die het boek niet alleen lezen, maar er ook nog uit citeren. Dat is moedig, want men weet tegenwoordig nooit of men daarmee een misdrijf pleegt of dat het slechts een uiting van devotie is. In beide gevallen kwam men tot de conclusie: misdrijf. Men spreekt plechtig over “haatzaaien”. Het is een woord dat zo vaak wordt gebruikt dat het inmiddels klinkt als een ingewikkeld apparaat: men zet het aan, en ergens begint iets te zoemen. Wat er precies gebeurt, weet niemand meer, maar het voelt ernstig, en dat is voldoende.

De ironie wil dat dezelfde samenleving die zichzelf heeft uitgeroepen tot kampioen van tolerantie, zich gedraagt als een buitengewoon lichtgeraakte sensor. Alles mag gezegd worden  - mits het niets zegt dat iemand zou kunnen herinneren aan een waarheid die hij liever niet hoort. De vrijheid van meningsuiting is daarmee verworden tot eieren waarop je beter niet kunt lopen.

Het probleem lijkt te zijn dat woorden gevolgen hebben. Dat is op zichzelf geen nieuw inzicht, maar men heeft er een nieuwe draai aan gegeven: woorden hebben vooral gevolgen voor gevoelens. En gevoelens, zo heeft men besloten, zijn uiterst breekbaar. Zij moeten worden beschermd, gekoesterd en - indien nodig - juridisch verdedigd tegen ongewenste zinnen. Het merkwaardige is dat dezelfde mens die zonder aarzelen een ander van alles en nog wat kan toeroepen op sociale media, plotseling verandert in een porseleinen kopje zodra er een oud vers wordt aangehaald. Je moet er voorzichtig mee zijn, want het kan niet echt tegen een stootje.

Ik stel mij zo voor dat men in de toekomst voorzichtig zal moeten omgaan met boeken. Misschien krijgen ze waarschuwingen op de kaft, zoals bij sigaretten. “Let op: dit boek kan u aan het denken zetten.” Of erger nog: “Dit boek bevat meningen.” Toch zit er iets vertederends in deze hele ontwikkeling. Men wil een wereld zonder pijnlijke woorden, zonder scherpe gedachten, zonder dat ongemakkelijke gevoel dat men het misschien bij het verkeerde eind heeft. Het is een beetje alsof men een tuin wil zonder doornen en zich vervolgens afvraagt waarom de rozen verdwijnen. ‘Vertederend’ is trouwens niet het juiste woord. ‘Onnozel’ is eerder op zijn plaats.

Misschien is het daarom het beste om de Bijbel voorlopig maar dicht te laten. Niet omdat hij gevaarlijk is, maar omdat wij het zijn verleerd zijn om haar te lezen zonder onmiddellijk naar de rechter te stappen. En dat zou jammer zijn. Want een boek dat iedereen een beetje tegenspreekt, zou wel eens precies het boek kunnen zijn dat we nodig hebben - al was het maar om ons eraan te herinneren dat niet alles wat ons stoort, meteen verboden hoeft te worden. Maar men leest het liever niet. En dus blijft men vervolgen, verontwaardigd en overtuigd van zijn eigen mildheid, terwijl men intussen bewijst dat men geen idee meer heeft wat tolerantie ooit inhield. O ja, tegen soortgelijke uitspraken afkomstig van Imams ageert men zelden. Het laat zich raden waarom. Heel simpel: het zijn lafaards.

Overigens zijn mijn gevoelens door deze uitspraken van aanklagers en rechters ook gekwetst. Hier is sprake van christenfobie. Dat is ook haatzaaien. Zal de rechter mij daarin gelijk geven. Ook hier laat het antwoord zich raden.

+Rob Mutsaerts

Religie is nodig, vooral in seculiere tijden.

Er zijn onderwerpen waarover de moderne mens met een zekere verlegenheid spreekt. Religie is daar één van. Men schuift het terzijde met het gemak waarmee men een oude kast op zolder zet: ooit nuttig, thans enigszins uit de tijd. En toch, wie goed luistert naar het geritsel van het dagelijks bestaan, hoort daaronder een hardnekkige vraag, die zich niet laat wegredeneren: waartoe zijn wij hier eigenlijk?

De mens is namelijk een merkwaardig wezen. Hij kan brood eten zonder te vragen waar het vandaan komt, maar hij kan niet leven zonder te vragen waarom hij eet. In dat ‘waarom’ huist religie. Religie is het antwoord op de verbazing dat er überhaupt iets is in plaats van niets, en dat wij daar middenin staan, vaak zonder handleiding.

Wie religie afschaft, schaft die vraag niet af. Hij maakt haar slechts woordeloos. En een woordeloze vraag is een gevaarlijk ding: zij zoekt haar uitweg in ideologie, in fanatisme, in een overdreven geloof in het eigen gelijk. De mens die zegt nergens in te geloven, gelooft doorgaans des te fanatieker in zichzelf, en dat is, historisch gezien, zelden een geruststellende ontwikkeling gebleken.

Voor de samenleving geldt iets vergelijkbaars. Men kan proberen een wereld te bouwen op louter redelijkheid en wederzijds belang, maar dat is een wankel fundament. Redelijkheid is immers rekbaar, en belang veranderlijk. Wat vandaag redelijk lijkt, is morgen verwerpelijk; wat vandaag nuttig is, blijkt morgen rampzalig. Religie heeft altijd geprobeerd daar iets tegenover te stellen: een orde die niet voortdurend meebeweegt met de waan van de dag.

Waarom dan het christendom, en niet één van de vele andere religieuze constructies die de mens heeft bedacht? Omdat het christendom, hoe men het ook bekijkt, een merkwaardige dubbelheid bezit. Het stelt eisen die bijna onmenselijk hoog zijn - heb uw vijanden lief - en ondergraaft daarmee iedere vorm van zelfgenoegzaamheid. Tegelijk biedt het een uitweg: genade. Genade betekent dat men niet uitsluitend wordt afgerekend op zijn prestaties. In een tijd waarin alles meetbaar, vergelijkbaar en optimaal moet zijn, is dat een bijna schokkende gedachte. Het christendom zegt: u faalt, onvermijdelijk, maar dat is niet het einde van het verhaal.

Bovendien heeft het christendom een hardnekkige neiging om zich te bemoeien met de zwakken, de mislukten, de randfiguren. Het verheft hen niet tot helden - daar is het te realistisch voor - maar het weigert hen af te schrijven. Dat heeft, hoe men het ook wendt of keert, zijn sporen nagelaten in de manier waarop samenlevingen omgaan met zorg, recht en medemenselijkheid. Ziekenhuizen, armenzorg en onderwijs zijn uitvindingen van de katholieke kerk. Nee, niet van de Verlichting. Dat dit ideaal voortdurend wordt geschonden, is geen weerlegging ervan, maar eerder een bevestiging van hoe lastig het is. Het is waar, de Kerk heeft zich niet altijd van haar beste kant laten zien, maar het is een merkwaardige gewoonte om een idee uitsluitend te beoordelen op haar slechtste vertegenwoordigers. Als dat de maatstaf wordt, blijft er van geen enkel menselijk streven iets over.

Het christendom, is geen keurige oplossing voor de problemen van de mens. Het is eerder een lastige spiegel. Zij laat zien wat men liever niet ziet: zijn eigen tekort, zijn eigen afhankelijkheid, zijn eigen eindigheid. Maar zij weigert tegelijk om dit het laatste woord te laten zijn. Misschien is dat de reden dat de moderne tijd het christendom - en dan met name de R.K.Kerk - haar zo graag op afstand houdt. Niet omdat zij achterhaald is, maar omdat zij iets zegt dat nog altijd ongemakkelijk dichtbij komt. De mens wil graag geloven dat hij zichzelf wel redt. Religie fluistert - soms zacht, soms onuitstaanbaar luid - dat dit wel eens een misverstand zou kunnen zijn. En dat is, alle vooruitgang ten spijt, een gedachte waar men zich nog steeds geen raad mee weet. Een seculiere wetgever kan wetten voorschrijven tot zij een ons weegt, maar zonder innerlijke overtuiging blijven zij dode letters. De mens is niet volmaakt, en pogingen om hem dat wel te laten zijn, eindigen doorgaans in teleurstelling of dwang. Het christendom lijkt dat te weten en zegt: gij zult struikelen, maar gij zijt niet verloren. Dat is geen vrijbrief voor gemakzucht, maar een uitnodiging tot voortdurende verbetering.

Bovendien heeft het christendom, historisch gesproken, een bijzondere nadruk gelegd op de waardigheid van het individu. Het idee dat ieder mens, ongeacht status of afkomst, een ziel heeft die ertoe doet, heeft diep doorgewerkt in de ontwikkeling van rechten en vrijheden.  Misschien is dat wel de kern: religie herinnert de mens eraan dat hij niet het middelpunt van alles is, maar ook niet zomaar iets. Hij bevindt zich ergens daartussen, op een plaats die tegelijk nederig en verheven is. En het is precies die paradox waarin hij, wonderlijk genoeg, het best tot zijn recht komt.

+Rob Mutsaerts

Celibaat, schaarste en de verleiding van het “praktische” antwoord

Bisschop Bonny stelt in een pastorale brief (19 maart jl.) dat hij alles in het werk wil stellen om tegen 2028 enkele gehuwde mannen tot priester te wijden voor zijn bisdom. Het priestertekort hanteert hij als argument. Dat valt in België overigens wel mee. België telt 3.743 priesters wat neerkomt op 2.234 katholieken per priester.  Zelfs ten tijde van Het Rijke Roomse leven was dat niet veel anders. Het wereldwijd gemiddelde is op dit moment 3.400. Priesterkandidaten zijn er nauwelijks in België, maar tegelijk weten we dat de kerk in België - net als in ons land - fors zal krimpen, gezien het feit dat het overgrote deel van de praktiserende gelovigen ouderen zijn. Het voorstel gehuwde mannen tot priester wijden stuit evenwel op een harde kerkrechtelijke muur: canon 1042 staat het simpelweg niet toe.  Eventuele dispensatie is uitdrukkelijk voorbehouden aan de Apostolische Stoel.  Met andere woorden: een diocesane bisschop kan dit niet eigenmachtig “pastoraal oplossen”, hoe nijpend de nood ook aanvoelt.

Theologisch is het priesterlijk celibaat geen dogma “uit de natuur van het priesterschap” (de Kerk erkent dat expliciet), maar een discipline die zij al eeuwen bewaart en die door het leergezag herhaaldelijk als passend, vruchtbaar en symbolisch krachtig is verdedigd: als teken van toewijding “met een onverdeeld hart”. De Westerse Kerk kent beperkte uitzonderingen (bv. de Ordinariaten voor ex-anglicanen), maar die werken precies via gereguleerde uitzonderingsroutes mét Romeinse toestemming.

Bonny’s pragmatisme roept vragen op. De vraag is niet alleen: wat is praktisch?, maar ook: welk principe ligt aan het celibaat ten grondslag? De brief van Bonny presenteert het thema niet als abstract debat, maar als diocesaan “implementatieplan” in de geest van de synodale dynamiek. In die context plaatst Bonny de priesterkwestie: het aantal lokale (celibataire) kandidaten is “tot bijna nul” gedaald, en buitenlandse priesters kunnen helpen maar mogen de structurele tekorten niet blijvend “op hun schouders” krijgen.

Het kerkelijk recht erkent de noodsituatie op parochiaal niveau: wanneer priestergebrek het vereist, kan een diocesane bisschop deelname aan de uitoefening van parochiale zielzorg toevertrouwen aan een diaken en aan een niet-priester, mits hij een priester aanstelt om die pastorale zorg te “leiden”.   Bonny noemt precies dit laatste in zijn argumentatie als structureel problematisch.  

Ik wantrouw in dit geval het woord ‘praktisch’. Bisschop Bonny wil om praktische redenen het ambt een andere lading geven. In de Kerk is het ambt nooit alleen een functie; het is ook teken dat iets onthult dat je met efficiëntie niet kunt meten. De Kerk formuleert dit zelf als volgt: in de Latijnse Kerk worden gewijde bedienaren (met uitzondering van permanente diakens) normaal gekozen uit mannen die een celibatair leven leiden “omwille van het Koninkrijk”; zij geven zich met “onverdeeld hart” aan de Heer en de “zaken van de Heer”.  Dat is niet de taal van personeelsbeheer, maar van symboliek en eschatologie: celibaat als teken van “nieuw leven” en als proclamatie van het Rijk God. Vaticaan II spreekt over celibaat als “kostbare gave” voor de Kerk, iets waarvoor heel het volk van God mag bidden.  En Pastores Dabo Vobis (Johannes Paulus II) plaatst het celibaat in de logica van evangelische raden: een gave die helpt om God alleen te dienen “met een onverdeeld hart”, niet als ontkenning van het lichaam maar als teken van gave en geestelijke vruchtbaarheid.

We moeten Bonny’s analyse van het priestertekort niet wegwuiven. Ik houd van feiten, maar over welke feiten hebben we het? Een leeg seminarie is een feit. Maar een vervolgvraag die vaak overgeslagen wordt is: wat zegt dit feit over ons? En dan is er nog vooral deze vraag: welk symbool durven we nog te zijn? Stel - een reductio ad absurdum is hier verhelderend - dat de Kerk het celibaat laat vallen omdat er te weinig priesters zijn. Dan zegt ze feitelijk: Wat wij gisteren een gave noemden die wij moesten afsmeken, is vandaag een hinderpaal dat wij moeten wegwerken. Maar als celibaat een gave is, is het dan logisch om het af te schaffen precies wanneer de gave schaars wordt - zoals men een zeldzame wijn weggooit omdat er te weinig flessen zijn? Wie Bonny’s pragmatische lijn volgt, moet dus niet alleen een pastoraal, maar ook een symbolisch alternatief bieden: wat wordt het teken van totale beschikbaarheid, als het niet langer samenvalt met de levensstaat van de priester?

Men zegt dat de Kerk priestertekort heeft, alsof de Kerk een spoorwegmaatschappij is die machinisten tekort komt. Maar de Kerk is geen bedrijf met een personeelstekort; zij is een mysterie met een roepingenprobleem. En het verschil is precies dit: een bedrijf lost het tekort op door de voorwaarden te versoepelen, terwijl een mysterie het tekort soms oplost door de betekenis te verdiepen. Celibaat is meer dan een organisatorische keuze. Als we dus werkelijk het priestertekort willen oplossen, moeten we vermijden dat we het symptoom verwarren met de essentie. De vraag is niet alleen hoeveel priesters wenselijk zijn, maar welk priesterschap we nog durven te zijn: een ambt dat functioneert, of een teken dat spreekt.

+Rob Mutsaerts

Mevrouw Mullally mag zich bisschop noemen

Men zou haast medelijden krijgen met de Anglicaanse Kerk, ware het niet dat zij daar zelf al eeuwen geen enkele behoefte aan lijkt te hebben. De oprichter - Hendrik VIII - confisceerde alle katholieke kerken, kloosters, gebouwen en werd op slag een vastgoedtycoon waar Trump en prins Bernard jaloers zijn. Katholieken hadden de keuze: de paus van Rome afzweren en Hendrik als hoofd van de Kerk erkennen, of onthoofd worden. Aangezien dit laatste geen prettig vooruitzicht was, koos men maar voor het eerste. Koning Charles is zijn opvolger en dus huidig hoofd van de Anglicaanse Kerk. Zijn zoon William - en dus beoogd troonopvolger - heeft onlangs meegedeeld dat hij agnost is. Een agnost als potentieel hoofd van de kerk. Tja.

Nu heeft men dus een vrouw tot geestelijk hoofd verkozen - of benoemd, of gezalfd, of hoe men dat toneelstukje ook precies noemt. Mevrouw Mullally mag zich nu aartsbisschoppin van Canterbury noemen. Dat ze slechts een avondopleiding theologie heeft gevolgd was daarvoor geen enkele belemmering. Een prachtigen parodie, Monty Python en Jiskefet in optima forma, ware het niet dat het allemaal serieus bedoeld is.

Laat ik het eenvoudig houden: de Anglicaanse Kerk is geen mysterie, maar een compromis. En compromissen hebben de eigenschap dat zij nooit ergens echt in geloven, maar alles een beetje willen behouden. Dat maakt hen niet tolerant, maar gemakzuchtig. Dat deze kerk ooit werd opgericht door een vorst die zijn echtelijke problemen oploste met een bijl zou een pikant detail kunnen zijn, als het niet zo beschamend typerend was. De Anglicaanse Kerk is geen geloof dat ontstond uit een openbaring, maar uit een driftbui. Geen Sinai, maar een scheidingsadvocaat. Geen profeet, maar een monarch met huwelijksperikelen.

En zie: eeuwen later is men nog steeds bezig met het herschrijven van de spelregels, alsof men bang is dat iemand ooit zal ontdekken dat er nooit een spel is geweest. De benoeming van een vrouw tot hoofd van deze kerk wordt nu voorgesteld als een mijlpaal. Dat woord alleen al - mijlpaal - heeft de muffe geur van beleidsnota’s en feestelijke toespraken waarin niemand meent wat hij zegt. Alsof het probleem van de kerk ooit gelegen heeft in het geslacht van haar leiders, en niet in de inhoud van haar overtuigingen. Men verwart verandering met betekenis. Men denkt dat wie de stoelen herschikt, ook het toneelstuk vernieuwt. Maar een slechte tekst blijft slecht, al wordt het voorgedragen door een engel.

Wat mij vooral treft, is de ernst waarmee men dit alles bespreekt. Alsof hier werkelijk iets op het spel staat. Alsof de wereld wacht op de vraag of een vrouw een kerk kan leiden die ooit werd opgericht om een man van zijn vrouw te laten scheiden. Het is een discussie die tegelijk opgeblazen en leeg is; een ballon zonder lucht, maar met veel slingers eraan. De Anglicaanse Kerk is een toneelgezelschap dat zijn repertoire voortdurend aanpast, maar nooit repeteert. Men verandert de kostuums, herschrijft de rollen, introduceert nieuwe spelers, maar het publiek loopt weg, omdat niemand nog weet waar het stuk over gaat.

En toch, er schuilt iets bewonderenswaardigs in deze hardnekkige leegte. De Anglicaanse Kerk blijft bestaan, niet ondanks haar vaagheid, maar dankzij haar vaagheid. Zij is alles en niets tegelijk, en daardoor ongrijpbaar. Zij kan zich aanpassen aan elke tijd, omdat zij nooit geheel aan een tijd heeft toebehoord. De vraag is dus niet of een vrouw haar kan leiden. De vraag is of er nog iets te leiden valt. Maar alleen een kniesoor die opmerkt dat de zaak failliet is.

Misschien is dat de ware tragedie - of komedie, afhankelijk van uw humeur. Niet dat de kerk verandert, maar dat zij verandert zonder overtuiging. Zonder noodzaak. En uiteindelijk is dat het meest onkerkelijke wat men zich kan voorstellen: een geloof dat nergens voor hoeft te sterven, en dus ook nergens voor leeft.