Wat is nou eigenlijk een sacrament?
Ook al staat het feest van de heilige John Henry Newman officieel alleen op de kalender van Engeland en Wales, hoe zou men zijn feest op 9 oktober niet kunnen vieren, waar men zich ook bevindt, gezien de toestand van de Kerk waarin wij ons bevinden? Newman is een van de grote katholieke intellectuelen en heiligen van de 19e eeuw en een man van diep en doordacht geloof.
Newmans verzet tegen de definitie van pauselijke onfeilbaarheid voordat deze letterlijk en figuurlijk met bliksem en donder in Rome in 1870 plechtig werd afgekondigd, is welbekend. Zijn verzet was niet tegen de leerstelling zelf, die hij geloofde. Hij vreesde dat de Ultra-Montanisten van zijn tijd de definitie zo breed zouden maken dat de Paus zou kunnen zeggen: "L'Eglise, c'est moi.!" De definitie van pauselijke onfeilbaarheid bleek veel bescheidener te zijn dan sommigen zoals kardinaal Manning (die, dat moet ik bekennen, een andere held van mij is, maar op een heel andere manier) hadden gehoopt. Kardinaal Avery Dulles vat Newman's begrip van onfeilbaarheid heel authentiek samen:
Onfeilbaarheid, te onderscheiden van openbaring of inspiratie, was slechts een hulp, en dan nog een voornamelijk negatieve hulp. Zij diende om te voorkomen dat de Kerk, in bepaalde van haar handelingen, in dwaling zou vervallen. ..... En door met Vaticanum II te zeggen dat onder bepaalde strikt beperkte voorwaarden "het charisma van de onfeilbaarheid van de Kerk zelf individueel aanwezig is" in de opvolger van Petrus.
Newman was fel gekant tegen liberalisme in de godsdienst. In zijn Biglettoespraak in Rome ter gelegenheid van het ontvangen van de rode kardinaalshoed hoed, zei Newman:
“Liberalisme in religie is de leer dat er geen positieve waarheid in godsdienst is, maar dat de ene geloofsovertuiging even goed is als de andere, en dit is de leer die dagelijks aan substantie en kracht wint. Het is onverenigbaar met elke erkenning van welke godsdienst dan ook, als waarheid. Het leert dat alles moeten worden getolereerd, want het zijn slechts meningen.”
“Geopenbaarde godsdienst is geen waarheid, maar een gevoel en een smaak; geen objectief feit, geen wonder; en het is het recht van ieder individu om het te laten zeggen wat hem het meest bevalt. Devotie is niet noodzakelijk gebaseerd op geloof. ... Aangezien godsdienst dus een zo persoonlijke eigenaardigheid en zo'n privébezit is, moeten we er noodzakelijkerwijs aan voorbijgaan in de omgang tussen mensen.”
Newmans vooruitziende blik op wat er meer dan honderd jaar na deze toespraak zou gebeuren, is zowel verbazingwekkend als ontnuchterend. Wij leven immers in een tijd waarin het christelijke dogma, dat wil zeggen de dingen waarin men moet geloven, ernstig onder vuur ligt. De "wereld" van het Westen, die gedurende een groot deel van twee millennia echt christelijk was, is in de afgelopen vijftig jaar vrij snel vervangen door een radicaal individualistische ethiek die het geloof zoals het christendom dat heeft opgevat, tot de te bestrijden vijand maakt. Want in de nieuwe wereld waarin wij leven moet het "ik" het altijd winnen van het "wij". Het idee alleen al van een gemeenschappelijke overtuiging - en dit gaat verder dan een religieuze overtuiging - en de aanvaarding van die gemeenschappelijke overtuiging en het zich ondergeschikt maken aan het leven volgens die overtuiging: dit is niet de opvatting van de meerderheid van de wereld waarin wij leven, de westerse wereld. Want inderdaad, religie, en in het bijzonder het christendom, moet vandaag genegeerd worden "in de omgang van mens met mens".
Wat zou Newman denken van Paus Franciscus? Hij zou hem met grote droefheid herkennen. Niet omdat de paus een slecht mens is, want hij lijkt zich oprecht te bekommeren om de vergetenen en de vertrapten van deze wereld. De paus zou Newman verdrietig maken, omdat hij de religieuze leider van het Westen is die een actieve hoofdrolspeler is geworden in de ineenstorting van het christendom in het Westen. Franciscus was in veel opzichten de onvermijdelijke paus na de jaren zestig. Men kan het secularisme van een groot deel van het Westen begrijpen als het resultaat van de ineenstorting van het christelijk geloof als de innerlijke kracht die de cultuur en het geweten van het Westen aandreef. Maar deze Paus is ook wat Newman niet durfde te vrezen: de Rots van Petrus die vergeten is dat de Rots niet Petrus is maar Jezus Christus. Zijn inmiddels befaamde, met zinnen als "wie ben ik om te oordelen?" voor de vuist weg-gesprekken met verslaggevers in vliegtuigen, die hem een tijdlang geliefd maakten bij de liberale seculiere pers, zijn inmiddels saai geworden voor een wereld die hem al heeft afgeschreven. Franciscus is een product van de geest van Vaticanum II, die minder te maken heeft met het concilie zelf dan met de drang om de katholieke kerk te seculariseren en te moderniseren. De venijnige woorden in zijn laatste Motu Proprio, Traditionis Custodes (de ironie van de titel is de Romeinse bureaucraten ontgaan) tegen de leken en priesters die een parel van grote waarde hebben gevonden in de Traditionele Romeinse Liturgie, "heilig toen en heilig nu": als het mogelijk was voor een heilige om bedroefd te zijn - let op de aanvoegende wijs - dan zou de heilige Johannes Henry Newman bedroefd zijn.
Maar Newman is niet bedroefd, want hij weet dat ondanks de "feiten" zoals gerapporteerd door opiniepeilers dat slechts 23% van de katholieken regelmatig naar de mis gaat, en dat de meeste katholieken niet langer geloven in de werkelijke aanwezigheid van Christus in de Eucharistie, en dat de Duitse synodalisten zullen debatteren of het priesterschap noodzakelijk is voor het katholieke geloof, het is een feit dat er vele seminaristen, jonge priesters en jonge leken en gezinnen zijn die de schoonheid en transcendentie van de Traditionele Romeinse Mis hebben ontdekt als tegengif voor het oppervlakkige egoïsme van deze tijd en die hun katholieke geloof herontdekken op een manier waarvan de verantwoordelijken dachten dat ze het onderdrukt en uit de weg geruimd hadden. Angelus News publiceerde zeer onlangs een artikel waarin werd beweerd dat de populariteit van paus Franciscus in de afgelopen jaren niet is gedaald. Dat kan zijn. Maar ze hebben niet gesproken met de jongeren van alle rangen en standen die een parel van grote waarde hebben gevonden en die parel tot het middelpunt van hun leven zullen maken en dat met veel geluk en geloof zullen doen. En nogmaals: Schoonheid zal de wereld redden.
Pater Richard Gennaro Cipolla
(Rorate Caeli blogspot, 10/10/2021)
Dat wij leunen op de logica van Aristoteles en Plato is zondermeer waar. Denk aan de godsbewijzen van Thomas van Aquino. Hier komt geen Bijbelse argumentatie aan te pas. De Summa Theologica wordt beschouwd als het hoogtepunt van de scholastiek, waarbij filosofie en theologie teruggrijpen op de heidense filosoof Aristoteles. Maar betekent dit nu dat heidense invloeden de R.K. kerk zijn binnengedrongen?
Stel jezelf de vraag: hoe kunnen we effectief evangeliseren. Op welke manier kun je in een seculiere cultuur het Bijbelse geloof verkondigen, zonder concessies te doen. Ik meen dat bepaalde protestantse denominaties hierin behoorlijk succesvol zijn. Ik merk wel dat zij - terwijl hun verkondiging glashelder is - concessies doen qua (liturgische) vormgeving. Dit heeft wel erg veel weg van seculiere evenementen. Qua podia, zang, muziekinstrumenten, licht en geluid is het nauwelijks te onderscheiden van popconcerten. Orgels, liturgische kleding en preekstoelen kom je er niet tegen. Het zijn pogingen om het christendom aan de seculiere man te brengen.
Onze protestante briefschrijver is van mening dat als hij moet kiezen tussen orthodoxie en liturgie, hij voor orthodoxie kiest. Mij lijkt dit een valse tegenstelling. Als ik orthodox wil blijven kan ik geen concessies doen aan de liturgie. Kijk eens naar de apostelen. Zij missioneerden in de heidense Grieks-Romeinse cultuur die totaal onbekend was met waar het de apostelen nu juist om te doen was. Het eenvoudigweg citeren uit het Oude Testament en de woorden van Jezus had geen enkele zin. De bijbel had voor hen geen enkel gezag. In plaats van concessies te doen aan hun identiteit, voegden zij er iets aan toe dat voor elke mens herkenbaar is: de rede, de logica, verstandelijke argumenten. Aldus is er een gemeenschappelijke basis waarop je verder kunt bouwen. De apostelen en de kerkvaders maakten gebruik van de manier van argumenteren van de Griekse filosofen en integreerden dit in hun eigen christelijke traditie. Het fungeerde als brug tussen de christenen en de buitenwereld. Dit was een manier om Christus te verkondigen in een seculiere maatschappij. Het bleek effectief te zijn.
Er kwam een kink in de kabel met Luther die uiterst vijandig stond tegenover deze manier van doen. Luther meende dat de Kerk haar identiteit te grabbel gooide door gebruik te maken van het gedachtegoed van Plato en Aristoteles. Luther zit er naast. De Kerk heeft gewoon het voorbeeld van Petrus gevolgd. Petrus zegt ons dat we altijd bereid moeten zijn om verantwoording af te leggen van het geloof dat in ons leeft. Je zult dus argumenten aan moeten dragen. Zonder argumenten valt er geen verantwoording af te leggen. Hoe kun je trouwens een ander warm laten lopen voor je geloof als je geen argumenten hebt? En kijk eens naar Paulus hoe hij te werk gaat op de Aeropaag bij de Atheners. En zo is het altijd gegaan. Denk aan St. Justinus, St. Augustinus, St. Athanasius, John Henry Newman, C.K. Chesterton. Rationeler dat Thomas van Aquino kun je het al helemaal niet krijgen. Allen hebben gebruik gemaakt van de ratio, van hetgeen christenen en niet-christenen gemeen hebben.
Nogmaals, atheïsten overtuig je niet door de bijbel te citeren. Simpelweg omdat de bijbel voor hen geen enkel gezag heeft. Ook katholieken zouden eens wat meer aandacht mogen besteden aan het rationele aspect van ons geloof. Sinds de jaren ‘60 hebben we het ongelooflijk versimpeld. Het uitte zich in de meest onnozele manieren van liturgie vieren. Tja, zoals je gelooft, zo zul je vieren. De Oude Mis verdient eerherstel. Het gezond verstand ook. Fides et Ratio.
+ Rob Mutsaerts
Wetenschap en geloof. Gaat dat wel samen?
Vergaderen over vergaderen, of een cursus over cursussen, dat lijkt mij een zinloze bezigheid. Toch staat er iets dergelijks op stapel in de wereldwijde R.K.Kerk: een synode over synodaliteit. Het is een proces van twee jaar dat deze maand van start gaat. Om te beginnen op bisdom-niveau, dan op landelijk niveau, vervolgens op continentaal niveau, om in oktober 2023 te eindigen op mondiaal niveau in Rome. Het is de bedoeling dat de kerkleiding haar oor te luisteren legt zonder sturing van tevoren en zonder vastlegging van de ter sprake te brengen onderwerpen. Luisteren naar wie? Eigenlijk naar iedereen, ook naar atheïsten. Dat lijkt mij organisatorisch een ingewikkelde kwestie. Het is te hopen dat het niet de activisten zijn die de agenda gaan bepalen, want dan krijgen we Duitse toestanden.
In Duitsland is een synodaal proces gaande. De aanleiding was de misbruikkwestie, maar vanaf het begin is dit onderwerp nauwelijks aan bod gekomen en wordt de synode misbruikt om kerkpolitieke kwesties op de agenda te plaatsen zoals de machtsuitoefening in de Kerk, de seksuele moraal, het priesterschap en de rol van de vrouw in de Kerk. Aanvankelijk zou dit moeten eindigen in een aantal stemmingsronden waarvan de uitslag bindend zou zijn voor iedereen. Deze gang van zaken kent men in de protestantse kerk, maar daar heeft het begrip synode een heel andere betekenis - namelijk een soort kerkparlement - dan een synode in de R.K. Kerk. De katholieke variant moet leiden tot onderscheiding van de geesten en vooral de H.Geest onderkennen in de wirwar van richtingen, stromingen en uitspraken. Paus Franciscus heeft dan ook een stokje gestoken voor de synode zoals de Duitse bisschoppen dit voor ogen hadden. Evangelisatie dient het kernthema te zijn, aldus de paus. Zelfs kardinaal Kasper heeft inmiddels zijn twijfels geuit over de katholiciteit van de voorstellen (vrouw in het ambt, gehuwd priesterschap, huwelijk voor allen etc.).
Paus Franciscus heeft meerdere malen nadrukkelijk gezegd dat het niet de bedoeling is meningen te verzamelen. Het gaat om de onderscheiding der geesten. Als Jezuïet weet Franciscus maar al te goed wat dat betekent. Hij is onderricht in de Ignatiaanse spiritualiteit. Maar de Ignatiaanse methode om de geesten te onderscheiden gaat geheel anders te werk dan de beoogde gang van zaken van de komende synode. Bij Ignatius gaat het om het volgende. De goede geest beweegt met het oog op wat goed is voor de mens, wat hem helpt het doel na te streven waarvoor hij uiteindelijk geschapen is, namelijk de aanschouwing van God. De kwade geest werkt in tegenovergestelde zin. De Ignatiaanse wijze van onderscheiding der geesten uit zich in gewetensonderzoek, bekering, zoektocht naar de waarheid en is uiteindelijk gericht op heiligheid.
In het Handboek dat het Vaticaan de bisschoppen aangereikt heeft - bedoeld als hulpmiddel hoe het proces praktisch te begeleiden - is daar weinig of niets van terug te vinden. De onderscheiding der geesten is bij de Synode over Synodes niet geënt op de Ignatiaanse spiritualiteit. Kernwoord is ‘luisteren’ naar iedereen, ja ook naar de mening van niet-katholieken. Uiteraard hebben zij niet-katholieke opvattingen. Ik vrees dat het op deze manier de Duitse kant opgaat. Welbeschouwd overheerst daar een seculiere agenda. De paus zegt weliswaar dat het niet gaat om het verzamelen van meningen, maar helaas wijst elk begeleidend schrijven erop dat het dit wel wordt.
Door alle meningen heen luisteren wat de heilige Geest ons te zeggen heeft. Dat is de bedoeling. Eigenlijk is dit een vreemde uitspraak. De heilige Geest werkt door reflectie op de Bijbel, door reflectie op de geopenbaarde waarheid, en niet door reflectie op allerlei al dan niet breed gedeelde meningen. Een breed gedeelde mening is geen enkele garantie voor een door de heilige Geest geïnspireerde mening. Hoe vaak hebben we dat al niet ondervonden in de geschiedenis van de Kerk. Denk eens terug naar het LPO, het Landelijk Pastoraal Overleg zoals dat in Nederland in Noordwijkerhout in de jaren na het Concilie gevoerd werd. Het waren de activisten die met hun seculiere thema’s het overleg gekaapt hadden met desastreuze resultaten als gevolg. Ook in Noordwijkerhout probeerde men met meerderheid van stemmen tot bindende conclusies te komen. Dat is er gelukkig niet van gekomen. Waarheid wordt niet gevonden door consensus; de waarheid gaat aan kennis vooraf.
Waar de paus voor bevreesd is - het zegt dat keer op keer - is rigiditeit. Dat zou voor Franciscus de grootste blokkade kunnen worden voor het proces. “We moeten zekerheden uit het verleden loslaten”, aldus paus Franciscus onlangs tijdens de ontmoeting met Jezuïeten in Slowakije. Franciscus noemde dit zelfs “de ideologie van hang naar het verleden; dit is het pad van rigiditeit en clericalisme, wat beide perversiteiten zijn” (12 september). Paus Franciscus noemt rigiditeit zelfs een zonde. Kennelijk is het iets dat je op moet biechten. Onder welk gebod dit valt is niet duidelijk. Ik vermoed dat de paus niet alleen de Pius X broederschap, de Petrusbroederschap, maar ook Thomas van Aquino, St. Franciscus, Moeser Teresa en C.K. Chesterton tot het rigide kamp rekent. Ik kan tot geen andere conclusie komen, als je zegt dat je zekerheden uit het verleden moet loslaten. Echt rigide is volgens mij de hang naar de jaren ‘60 en ‘70, de tijd dat de Kerk volledig uit de rails liep, de tijd dat het geloofsgoed overboord gegooid werd en vervangen door populaire - en veelal onnozele - meningen.
De primaire taak van de kerkleiding is het verschaffen van duidelijkheid, Christus verkondigen als dé weg, dé waarheid en het leven, het voorhouden van de waarheid die ons geopenbaard is. Ik zie dat nog niet gebeuren bij de synode over synodes. Ik hoop dat ik mij vergis.
+Rob Mutsaerts
Iemand die dood en begraven is, maar die je daarna weer alive and kicking tegenkomt. Wat moeten we daar nu van denken? Is dat bij wijze van spreken, of is er iets anders aan de hand?
Is de Bijbel een verhaal met een moraal? Of is er meer en stoelt het historische feiten? Is het een sprookje of het historisch? Hoort het in de boekwinkel thuis in het schap met de sprookjesverhalen, of bij de afdeling Geschiedenis?
Bisschop Rob Mutsaerts legt het uit aan jongeren:
Beste Hugo,
Er zijn mensen die vinden 'hoezo, we doen het voor de zorg’? Had die zorg dan niet afgeschaald maar uitgebreid, je had 100 miljard te besteden.
Er zijn mensen die geloven in de kracht van hun eigen lichaam, niet in een jaarlijkse kunstmatige afweer de rest van hun leven.
Er zijn mensen die serieus namen, wat je in november aan de Tweede Kamer schreef: 'genetisch, niet op lange termijn getest, een risico'.
Er zijn mensen die medicijnen weigeren die zijn getest op HEK-293, de cellijn afkomstig van een 18 weken oud geaborteerd kind.
Er zijn mensen die zeggen: dat permanente testen, dat is mensonterend. Ik ben niet ziek, als ik ziek ben blijf ik thuis. Vertrouw me, ik hoef je niet te bewijzen dat ik gezond ben.
Er zijn mensen wiens reden niemand kent, ze hielden hem voor zichzelf, vertrouwend op hun grondrechten, lichamelijke integriteit, privacy.
Het gáát er niet om, Hugo, of deze mensen gelijk of ongelijk hebben. Het gaat er om of we in een land willen leven waarin we deze mensen, die in een van jouw overtuiging afwijkende werkelijkheid willen leven, wel of niet uitsluiten, discrimineren en stigmatiseren, door een deel van het - zo doodnormale - leven voor ze te sluiten: koor, feest, restaurant.
Willen we dat Hugo?
(Ingezonden)
Wat zou de rol van universiteiten moeten zijn? Om een goed moreel karakter te bevorderen? Om een einde te maken aan racisme, seksisme, economische onderdrukking, en andere sociale kwalen? Om diversiteit en democratie te bevorderen en verantwoordelijke burgers voort te brengen? In zijn boek ‘Save the World On Your Own Time’ betoogt Stanley Fish dat, hoe lovenswaardig deze doelen ook mogen zijn, er slechts één juiste taak is weggelegd voor de academische wereld: het bevorderen van kennis en het toerusten van studenten om zelf kennis te verwerven. Punt. Wanneer docenten zichzelf opwerpen als moralisten, politieke activisten, of pleitbezorgers van maatschappelijke verandering in plaats van als erkende experts in een bepaald onderwerp en de methoden die gebruikt worden om het te analyseren, schieten ze tekort in hun taak.
En toch is het schering en inslag dat professoren hun politieke opvattingen in de collegezaal uitventen en proberen zij de politieke opvattingen van hun studenten te beïnvloeden. Degenen die dit doen beroepen zich vaak op academische vrijheid, maar - zegt Fish - academische vrijheid is niet de vrijheid om te doen wat in de geest van de professor opkomt. De enige verplichting van een professor is "om het materiaal in de syllabus te presenteren en studenten kennis te laten maken met de modernste analysemethoden. Niet om politiek te bedrijven, maar om het te bestuderen; niet om te bekeren voor of tegen religieuze doctrines, maar om ze te beschrijven; niet om Intelligent Design te promoten of te veroordelen, maar om uit te leggen wat het is en de aantrekkingskracht ervan te analyseren”.
Fish heeft gelijk. Red de wereld in je vrije tijd, maar niet als je als leraar voor de klas staat. Daar moet je de leerlingen leren lezen, schrijven en rekenen, niet het partijprogramma van jouw voorkeur promoten. Red de wereld in je vrije tijd, maar niet door vrijdag niet naar school te gaan. Nee, Greta, naar school gaan is je plicht, en je moet er gewoon leren wat er op het lesprogramma staat. Ja, je kunt spijbelen, dat is van alle tijden, maar claim niet het recht om te staken. Red de wereld in je eigen tijd. Op zaterdag bijvoorbeeld. Maar ja, dan breng je waarschijnlijk een stuk minder medestanders op de been.
Red de wereld in je vrije tijd, maar niet wanneer je als professor voor je studenten staat in een hoorcollege op de universiteit. Colleges zijn er niet niet om politieke correctheid te bepleiten, maar om kennis en inzicht te verwerven. Dat geldt ook voor studenten. Een universiteit is geen democratie en als student ben je geen klant die koning is. Activisme doe je maar in je eigen tijd. Als professor kun je politieke standpunten bespreken, maar geen partij kiezen.
Red de wereld in je vrije tijd, maar niet wanneer je een journalist bent die feiten verzamelt en er verslagen van maakt. Niets is tragischer dan de journalist die de ideologische activist uithangt, die informatie niet langer scheidt van opinie. Dat doe je maar op je eigen blogje, maar niet in de krant. Als journalist moet je niet emotioneel betrokken raken bij de goede zaak, maar feitelijk verslag uitbrengen over de meestal slechte wereld.
Red de wereld in je eigen tijd, maar niet als je zanger bent van U2, en zeker niet tijdens concerten. Je faalt in je roeping als je je talent en gezag misbruikt om te pleiten voor Seawatch. Ik kom voor de muziek, maar niet voor je mening. Red de wereld in je vrije tijd, maar niet als je pastoor bent in de preek van de zondagmis, of als je paus bent op bezoek bij het World Economic Forum. Dan moet je het evangelie verkondigen, bekommerd zijn om de zielenrust van de mensen die aan je zijn toevertrouwd.
Doe je werk. Dan kun je de wereld redden.
A professor in a world-acclaimed medical school posed this medical situation and ethical issue to his students:
"Here's the family history: The father has syphilis. The mother has Tuberculosis. They already have four children. The first is blind. The second has died. The third is deaf. The fourth has Tuberculosis. Now the mother is pregnant again. The parents come to you for advice. They are willing to have an abortion, if you decide they should. What do you say?"
The students gave various individual opinions, and then the professor asked them to break into small groups for "consultation." All of the groups came back to report that they would recommend abortion.
"Congratulations," the professor said, "You have just killed Beethoven”
Het moment dat Mozes de
10 geboden ontvangt is niet alleen bepalend geweest voor het volk Israël, maar
eveneens een mijlpaal voor de menselijke beschaving. De geboden zijn letterlijk
in steen gebeiteld. De twee stenen tafelen waarin ze vereeuwigd werden vormen
hét kompas om mensen door het leven te leiden, om koers te varen naar de haven,
het einddoel waartoe de mens geschapen is. Zonder kompas blijf je doelloos
ronddobberen, vertwijfeld turend naar de horizon, maar geen idee hebbend wat te
doen met je leven.
De 10 geboden geven aan
wat goed is, en wat niet, wat kwaad is. De 10 geboden hebben het geweten
gevormd van de 12 stammen van Israël, en uiteindelijk van de hele christelijke
beschaving. Het heeft de identiteit verschaft aan het uitverkoren volk en de christelijke
beschaving. Het goede doet je richting haven varen, het kwade tot afdwaling. Vandaar
de aansporing: doe het goede, vermijd het kwade.
De eerste drie geboden hebben met God van doen, de overige zeven met de medemens: eert God, heb zorg voor je naaste. Er is een verband tussen de eerste drie en de laatste zeven. Als je de eerste drie veronachtzaamd, gaan de laatste zeven schuiven. Kijk naar de geschiedenis. Laat God buiten beschouwing, dan gebeurt er steevast het volgende: verlies van rechten, inperking van vrijheid, en verlies van menselijke waardigheid. Zelfs voorchristelijke grootheden als Plato, Aristoteles en Cicero meenden dat vrijheid, rechten en waardigheid maar voor een kleine bevoorrechte groep mensen - aristocraten, geleerden - was weggelegd. De rest moest maar doen wat hun gezegd werd. Slavernij was in hun ogen een normale zaak. Kinderen die met een handicap geboren werden liet je aan hun lot over. Kijk eens naar de 20e eeuw, naar Stalin, Hitler, Mao, Pol Pot. Deze goddeloze regimes maakten miljoenen slachtoffers. Kijk naar de Franse Revolutie die God dood verklaarde. Vrijheid, gelijkheid en broederschap golden niet voor degenen op wie de revolutionairen het gemunt hadden. Hun koppen rolden. “Alle dieren zijn gelijk, maar sommige dieren zijn meer gelijk dan anderen”, aldus een befaamde uitspraak van George Orwell (Animal Farm). Daar waar God uit beeld verdwijnt, verdampen ook de mensenrechten. Ze gelden niet meer voor iedereen.
Hoe je leeft heeft wel degelijk te maken met wat je gelooft. De veel gehoorde kreet ‘het maakt niet uit wat je gelooft, als je maar goed bent’ blijkt een valse uitspraak te zijn. Zonder hun geloof in God zouden St. Franciscus, Peerke Donders, pater Damiaan en Moeder Teresa niet gedaan hebben wat ze gedaan hebben. Het is niet voor niets dat men zich verbaasde over de eerste christenen. Zij hadden zorg voor armen, weduwen, voor vreemdelingen. Dat was helemaal nieuw, dat kende men niet. Waarom zou je je bekommeren om vreemdelingen? Die liet je gewoon aan hun lot over, die moesten hun eigen boontjes maar doppen.
Al voordat God de 10 geboden aan Mozes had gegeven, lezen we een andere schokkende passage in de bijbel. Als Kain zijn broer Abel gedood heeft, vraagt God: Waar is je broer? Kain antwoordt onverschillig: Ben ik mijn broeders hoeder? Het schokkende antwoord luidde: Ja! Nogmaals, in de Romeinse tijd verbaasde men zich over de christenen. Waarom bekommeren zij zich over anderen die helemaal geen familie zijn, niet tot hun stam behoren en zelfs vijandig tegenover hen staan? Het heeft alles te maken met Christus, met hun geloof in God, geloof in een transcendente God, God die ons oproept tot een goddelijk leven, tot zorg voor elkaar.
Onze seculiere tijd heeft niets met de eerste drie geboden (die betrekking hebben op God) en kan zich wel in meerdere of mindere mate vinden in de overige geboden. Inderdaad, in meer of mindere mate, want je ziet zaken verschuiven. ‘Gij zult niet doden’, maar we maken graag een uitzondering voor het ongeboren kind of voor de kwetsbare oudere, om maar een voorbeeld te noemen. Als God uit beeld is verdwenen, is ook het ijkpunt uit beeld verdwenen. De toevallige meerderheid in het parlement beslist dan wat goed en kwaad is, wat geoorloofd is en wat niet. En bij een volgend parlement is wat nu ondeugdelijk is ineens geen kwaad meer. We zijn het besef verloren dat moraal, dat goed en kwaad, geen uitvinding is van mensen, maar iets dat ons gegeven is, wat we ontdekt hebben. Zoals de zwaartekracht geen uitvinding van mensen is, maar een ontdekking van hoe de werkelijkheid in elkaar steekt. Zoals ook wiskunde geen uitvinding is van geleerden; geleerden hebben ontdekt dat twee plus drie vijf is, onafhankelijk van hoeveel mensen dit accepteren of afwijzen.
Ondanks spectaculaire vooruitgang op gebied van wetenschap en techniek gaat de moraal er bepaald niet op vooruit. Een typisch christelijk aspect is de zorg voor de gemeenschap, voor de ander die in de problemen zit. Waar christendom verdwijnt, viert het individualisme hoogtij. Dan bepaalt ook ieder voor zich wat goed en kwaad is, want er zijn geen gemeenschappelijke waarden meer. Ai ai ai, dan komt de een tegenóver de ander te staan, daar gaat het goed mis.
De mens is altijd al immoreel geweest. Het begin al met Kain en Abel, en het hield nooit meer op. Kijk naar geschiedenisboeken tot op de dag van vandaag toe. Maar er was wel één ding: ze wisten dat het niet goed was. En dat is dan weer wel goed. Dan is er kans op inkeer, op verbetering. Maar in een tijd als de onze waar iedereen zélf wel uitmaakt wat goed en kwaad is, waar er geen ijkpunt meer is, geen maatstaf die voor iedereen geldt, dan zijn we een stuk slechter af.
En dan nog iets: daar waar God uit beeld is verdwenen, is ook geen plaats meer voor vergeving. Vergeving is een typisch christelijk begrip. Als je zelf om vergeving vraagt omdat je beseft dat je tekortgeschoten bent, dat maakt je milder voor andermans tekortkomingen. Ik merk dat in onze seculiere wereld geen plaats meer is voor vergeving. Wat blijft er dan over: de beschuldigende vinger. Martin Luther King vroeg destijds aandacht voor ongerechtigheid, voor rassendiscriminatie. Maar hij vroeg ook nadrukkelijk aandacht voor vergeving. Dat is het verschil met de Black Lives Matter beweging. Daar is geen plaats voor vergeving, maar alleen voor schuld. Als onrecht begaan is is het terecht dat men gerechtigheid eist. Denk aan Me Too en George Floyd. Maar als er geen plaats is voor vergeving, leidt het uitsluitend tot oog om oog, tot geweld, tot ‘je zult er voor boeten!’ Ik schrok deze week van president Joe Biden. In een persconferentie naar aanleiding van de aanslag in Afghanistan waarbij diverse Amerikanen om het leven kwamen: “Amerika zal dit niet vergeven….”. Letterlijk genadeloos. Oog om oog, tand om tand.
Je ziet het bij Cancel Culture: naming and shaming. Afwijkende meningen worden niet geduld. Slachtoffers zijn de nieuwe helden. Vergeving wordt zelfs gezien als onrecht. Ja, er zijn slachtoffers. Denk aan holocaust, denk aan de slavernij. Benoem dat en blijf het in herinnering roepen. Maar het slaat nu volledig door. Jouw situatie is altijd de schuld van een ander. Als je je beledigd voelt zal er iemand moeten boeten, ook al was er geen enkele intentie tot belediging. Kijk naar social media waar iedereen de schuld geeft aan iedereen en nooit de hand in eigen boezem steekt. Maar dan ook helemaal nooit.
Heeft de secularisatie hier mee te maken? Wel degelijk. Waar God uit beeld verdwijnt, verdwijnt niet het moralisme, maar wordt het honderd keer erger. Je moet woke zijn, anders deug je niet. Je moet een regenboogvlag ophangen, anders deug je niet. Je moet je kinderen voorhouden dat ze zelf kunnen kiezen of ze een jongetje of een meisje zijn, anders deug je niet. Je moet politiek correct zijn, anders deug je niet. Je moet…..
What, in fact, is the case? The Pope, by his motu proprio, places the Church in a great dilemma. After all, the Latin Mass (which Francis wants to put an end to) stands in an organic continuity of centuries. Benedict was very clear on this: what used to be holy cannot suddenly no longer be holy. This is the leitmotiv of his Summorum Pontificum. His starting point was not to please PiusX fraternities, nor to keep the faithful who had a preference for the Old Mass within the Roman Catholic Church, but to safeguard the liturgical heritage of the Church. Indeed, the liturgy derives its legitimacy from the continuity of its tradition. The Latin ordo can boast of more than eighteen centuries of history. It is as Pope Benedict said, "A rite that for centuries was considered the way to holiness cannot suddenly be considered a danger, especially if the faith expressed in it is still considered valid."
The novus ordo has a history of barely fifty years. And what is more, it was hastily put together by Bugnini et al. The documents of Vatican II (Sacrosanctum Concilium) also do not in any way show that the intention was to put the Traditional Mass down.
Benedict, through Summorum Pontificum, had succeeded in saving the New Mass despite the lack of continuity of tradition and thus saving both missals. But Pope Francis has now (Traditionis Custodes) harked back to the time before Summorum Pontificum and put an end to the peaceful coexistence of both ordos, leaving only one ordo which, given its sweeping changes, represents a break with liturgical tradition rather than continuity.
The big question remains: why? It does not serve unity in any way, quite the opposite. Bishops do not know what to do. They are now faced with a devilish dilemma: Do I act as a custodian of tradition? Or do I obey the Pope, thereby destroying tradition? Recent reports indicate that bishops are being generous, actually in violation of the motu proprio, but this is a disciplinary document and not a doctrinal one,which allows bishops to grant dispensation if they consider it conducive to the spiritual good (canon 87 Code of Canon Law).
It would be desirable if a correction to Traditionis Custodes would come, given its ambiguities and contradictions. This is already the case in the very first article of the motu proprio in which the pope posits the proposition that there is only one form ('the unique expression') of the lex orandi of the Roman Rite. This is strange when you consider that not so long ago Pope Francis himself promoted the missal "Divine Worship" (as a concession to Anglicans joining the RC Church), which is thus also part of the Roman Rite. Has that now also been implicitly abolished? On top of that, last year the Pope approved a number of new prefaces for the Old Mass, thus confirming that the Old Mass belongs to the Roman Rite.
It remains a curious phenomenon: a pope declaring war on some of his own faithful. In the same month that Pope Francis is praising James Martin's rainbow liturgy to the skies, he wants to get rid of the Mass that has been an expression of the Catholic faith for centuries. Perhaps he doesn't like large families ("they don't have to breed like rabbits"), perhaps he's not keen on priestly vocations, nor is he keen on full churches (which makes the empty rainbow churches look even emptier than they already are....).
+Rob Mutsaerts
Een conflict of spanning
kun je op twee manieren oplossen: door middel van dialoog en door één van de
twee partijen het zwijgen op te leggen. Paus Benedictus koos voor het eerste
(Summorum Pontificum) met als resultaat een vreedzame coëxistentie van de
traditionele mis naast de novus ordo. Paus Franciscus heeft voor de tweede
optie gekozen met als resultaat het einde van de vreedzame coëxistentie (de
oude mis wordt getermineerd), maar het blijkt ook niet het einde van het conflict
te zijn. (Overigens was er volgens mij niet eens een conflict; de beide vormen
van de Latijnse liturgie kunnen prima naast elkaar bestaan).
Wat is namelijk het geval? De paus plaatst de Kerk door zijn motu proprio voor een groot dilemma. Immers de Latijnse mis (waaraan Franciscus een einde wil maken) staat in een organische continuïteit van eeuwen. Benedictus was hier zeer helder in: wat vroeger heilig was, kan niet ineens niet meer heilig zijn. Dat is dan ook het leitmotiv van diens Summorum Pontificum. Zijn uitgangspunt was niet het pleasen van PiusX-gemeenschappen, evenmin het binnen de RK Kerk houden van gelovigen die een voorkeur hadden voor de Oude mis, maar het veilig stellen van het liturgisch erfgoed van de Kerk. De liturgie ontleent namelijk haar legitimiteit aan de continuïteit van haar traditie. De Latijnse ordo kan bogen op meer dan achttien eeuwen geschiedenis. Het is zoals paus Benedictus zei: “Een ritus die eeuwenlang gold als weg naar heiligheid, kan niet plotseling als een gevaar beschouwd worden, zeker niet als het geloof dat daarin tot uiting komt nog steeds als geldig wordt beschouwd”.
De novus ordo kent een geschiedenis van nauwelijks vijftig jaar. Daarbij komt nog dat deze haastig in elkaar gezet is door Bugnini c.s. Uit de documenten van Vaticanum II (Sacrosanctum Concilium) blijkt ook geenszins dat het de bedoeling was de Traditionele mis buiten werking te stellen.
Benedictus was er middels Summorum Pontificum in geslaagd ondanks gebrek aan continuïteit van traditie de Nieuwe mis te redden en zodoende beide missalen te sauveren. Maar paus Franciscus heeft nu (Traditionis Custodes) teruggegrepen op de tijd vóór Summorum Pontificum en een einde gemaakt aan het vreedzaam naast elkaar bestaan van beide ordo’s, waardoor er nu slechts één ordo resteert die gezien haar ingrijpende wijzigingen veeleer een breuk met de liturgische traditie betekent dan dat zij continuïteit vertoont.
De grote vraag blijft: waarom? Het dient de eenheid op geen enkele manier, integendeel. Bisschoppen weten zich er geen raad mee. Zij staan nu voor een duivels dilemma: stel ik mij op als hoeder van de traditie? Of gehoorzaam ik aan de paus waardoor ik de traditie teniet doe? De berichten tot op heden duiden erop dat bisschoppen zich ruimhartig opstellen, eigenlijk strijdig met het motu proprio, maar dit is een disciplinair schrijven en geen leerstellig document, hetgeen bisschoppen mogelijkheden tot dispensatie biedt als zij dit voor het geestelijk welzijn bevorderlijk achten (canon 87 CIC).
Het zou wenselijk zijn als er een correctie komt op Traditionis Custodes gezien de onduidelijkheden en tegenstrijdigheden. Dat is al het geval in het allereerste artikel van het motu proprio waarin de paus de stelling poneert dat er slechts één vorm (‘the unique expression’) van de lex orandi van de Romeinse Ritus is. Dat is vreemd wanneer je bedenkt dat paus Franciscus zelf nog niet zolang geleden het missaal “Divine Worship” gepromulgeerd heeft (als tegemoetkoming aan Anglicanen die toetraden tot de RK Kerk), die dus ook deel uitmaakt van de Romeinse Ritus. Is die nu ook impliciet afgeschaft? Daar komt nog bij dat de paus vorig jaar een aantal nieuwe prefaties voor de Oude mis heeft goedgekeurd, daarmee bevestigend dat de Oude mis tot de (buitengewone vorm van de) Romeinse Ritus behoort.
Het blijft een merkwaardig fenomeen: een paus die een deel van zijn eigen gelovigen de oorlog verklaart. In dezelfde maand dat paus Franciscus de regenboogliturgie van James Martin de hemel in prijst, wil hij af van de mis die eeuwenlang uitdrukking is van het katholieke geloof. Misschien houdt hij niet van grote gezinnen (“they don’t have to breed like rabbits”), zit hij misschien ook niet te wachten op priesterroepingen, en ook niet op volle kerken (waardoor de lege regenboogkerken nog leger lijken dan ze al zijn….).
+Rob Mutsaerts