Kom op bisschop, jij gelooft toch niet echt dat die Bijbel meer is dan een gedateerd sprookje?
- Dat hangt ervan af wat je onder een sprookje verstaat.
Als je bedoelt: een verhaal dat al eeuwen meegaat, mensen vormt en morele
lessen bevat - ja, dan is het een sprookje van wereldklasse.
Maar serieus — pratende slangen, wonderen, water dat splijt… Dat kun je
toch niet letterlijk nemen?
-Als een verhaal iets bovennatuurlijks bevat — is het dan automatisch onwaar?
Niet automatisch, maar wel verdacht.
- Dat snap ik. Maar stel dat God bestaat — dan zou het juist verdacht zijn als er
nooit iets bovennatuurlijks gebeurt. Dan zou het verhaal over God vreemd genoeg
totaal alledaags zijn.
Hmm. Maar het blijft oud. Mensen wisten toen nog niks van
wetenschap.
- Newton is ook oud. Pythagoras ook. Toch checken we hun
stellingen nog steeds. Oud is geen argument tegen waarheid — alleen tegen yoghurt.
Oké,
maar verschil is: zwaartekracht kun je testen.
- Zeker. Maar niet alles wat echt is, kun je in een
reageerbuis stoppen. Schoonheid bijvoorbeeld. Rechtvaardigheid. Muziek die je
raakt. Je kunt meten wat geluidsgolven doen — maar niet waarom een lied je raakt.
Jij zet geloof in dezelfde categorie als kunst?
- Eerder als een combinatie van geschiedenis, moraal en
betekenis. De Bijbel speelt zich af tussen echte mensen, echte steden, echte
koninkrijken. Het begint niet met “er
was eens”, maar met namen, plaatsen en data.
Ja, maar dat kan een schrijver toch gewoon invullen om
geloofwaardig over te komen?
- Kan. Maar dan moet je mij wel uitleggen waarom
archeologen steeds weer dingen opgraven die kloppen met die “verzonnen” verhalen.
Dat gebeurt opvallend vaak. Best onhandig voor een sprookje.
Toch blijft religie voor mij iets van vroeger. Wij zijn nu
verder.
- Verder waarin?
Nou, wetenschap, mensenrechten, moraal.
- Interessant dat je mensenrechten noemt. Het idee dat alle
mensen gelijk zijn - weet je waar dat sterk vandaan komt?
Van de tijd van de Verlichting?
- Ook. Maar die bouwde voort op het christendom, op het
idee dat ieder mens naar Gods beeld geschapen is. Dat was in de oudheid
revolutionair. Daarvoor telde je waarde vooral via status. Men vond het
bijvoorbeeld doodnormaal dat er slaven waren.
Dus je zegt dat mijn moderne moraal eigenlijk een
christelijke erfenis is?
- Ik zeg dat je er meer van geërfd hebt dan je misschien
doorhebt. Zoals iemand die boos is op zijn ouders, maar wel in hun huis woont
en hun koelkast leeg eet.
Au. Die was raak.
- Graag gedaan.
Maar kijk dan naar alle ellende door religie. Oorlogen,
macht, misbruik.
- Klopt. En kijk naar alle ellende door politiek,
ideologie, geld en nationalisme. Kijk alleen al naar de 20e eeuw met miljoenen
slachtoffers van nazi-Duitsland en communistisch Rusland en China. Allemaal
atheïstische regimes, by the way. Dat we er qua moraal op vooruit zijn gegaan,
dat meen je toch niet echt? Het probleem lijkt mij vrij consequent: mensen.
Dus geloof is niet het probleem, maar de mens?
- De Bijbel zou zeggen: dat is precies de kwestie. Dat is
zelfs een van zijn kernpunten: dat de mens moreel gebroken is. Eerlijk gezegd
vind ik dat één
van de meest realistische zinnen ooit geschreven.
Dat kan ik moeilijk ontkennen als ik het dagelijks nieuws
zie.
- Precies. De Bijbel begint niet met “de mens is geweldig”, maar met “de mens heeft
redding nodig.” Dat is geen sprookjestaal; dat is diagnose.
Maar waarom dan al die vreemde verhalen?
- Omdat verhalen beter onthouden worden dan formules. Jij
onthoudt ook de films zelf
beter dan de recensies. En let op: Bijbelse helden zijn zelden perfecte helden.
Ze liegen, falen, gaan onderuit. Dat is een vreemd soort propaganda als je iets
wilt verzinnen. Normale sprookjes maken hun helden glanzend. De Bijbel maakt ze
menselijk.
Dat is me eerlijk gezegd nooit zo opgevallen.
- Lees eens met die bril. Het is verrassend ongepolijst.
Maar jij gelooft dus echt dat het waar is?
- Ja. Maar niet omdat ik mijn verstand uitschakel. Juist
omdat ik het gebruik. Voor mij klopt het plaatje: mensbeeld, moraal,
geschiedenis, ervaring. Het verklaart meer dan het ontkent.
Ik weet niet of ik daar al ben.
- Hoeft ook niet. Eerlijk zoeken is genoeg voor nu. Ik
probeer je niet te overtuigen, alleen
uit te nodigen om het boek niet te snel af te schrijven.
Dus geen donderpreek?
- Alleen als je nog een koffie bestelt. Wonderen gebeuren
soms.
Kijk — dát
geloof ik dan weer wel.
- Kijk, we maken vooruitgang.
+Rob Mutsaerts