De
Notre Dame is in al zijn pracht en glorie herrezen. Goddank, want aanvankelijk
waren er heel andere plannen. Oké, er zijn enkele missers - een merkwaardig
vormgegeven bronzen minimalistisch altaar dat detoneert met de grandeur van de
kathedraal, metalen zetels, een doopvont die er niet uitziet als een doopvont,
een koorkap die geleend lijkt van een clown, en rare kelken - maar het geheel
getuigt van grote schoonheid. Ook de liturgische plechtigheden rondom de
heropening van Notre Dame waren waardig. Het doet de gelovigen boven het
alledaagse opstijgen naar het bovennatuurlijke. Het is dat laatste dat zo
broodnodig is in onze tijd, de tijd dat alles begrijpelijk moet zijn. Latijn
zou onbegrijpelijk en saai zijn. Het sacrale heeft plaats gemaakt voor het intermenselijke.
Hoe is
het toch zover kunnen komen hetgeen we vandaag de dag kunnen zien in kerkelijke
kringen: regenboogvlaggen, LGTB-activisten die rond het altaar dansen,
tweederangs bandjes die popdeuntjes spelen, preken die veeleer uitingen zijn
van politieke correctheid. Hoe komt het dat het schone en het ware plaats heeft
gemaakt voor lelijkheid en meningen. Lelijke gebouwen, witgekalkte muren,
beeldenstorm en slecht geacteerde opvoeringen die door moeten gaan voor
liturgie. Knielbanken en communiebanken werden verwijderd. Het mysterie, het
sacrale, het bovennatuurlijke heeft moeten wijken voor horizontale platheid.
In
Notre Dame zag ik respect voor de Traditie, hoorde ik hemelse gezangen van
kinderen, ontwaarde ik honger naar het transcendente. Christus stond weer eens
centraal. Ik zie het verlangen daarnaar terug bij de zogeheten nieuwe
katholieken, waarover zo dadelijk meer. Maar in Rome is dat nog niet
doorgedrongen. Daar houdt men zich bezig met het nieuwe buzzwoord Synodaliteit.
Als we maar synodaal worden wordt de Kerk weer aantrekkelijk, heeft de Kerk
weer toekomst, zo is de stellige mening. Als we maar luisteren, ja dan wordt
alles anders. Men doet het voorkomen alsof pastoors de afgelopen 2000 jaar
nooit geluisterd hebben. Volgens mij doen ze dagelijks niet anders. Men doet
het voorkomen alsof de heilige Geest 2000 jaar heeft liggen slapen. Ik zie iets
anders. Het is juist de geest van de moderne seculiere tijd waar men voor
gevallen is. De leiding van de Kerk lijkt op Demas die Paulus heeft verlaten
uit liefde voor de seculiere wereld. En op Judas die meende dat het geld dat
aan Jezus uitgegeven werd beter aan de armen besteed was. Bij de meer liberalen
valt dat in goede aarde. Zij lijken op degenen die roepen om Barabbas, de
activist die een werelds Utopia nastreefde. Zij zeggen: we nemen de zaak in
eigen hand. Jezus daarentegen deed de wil van de Vader en koos voor het kruis.
Dat leek een mislukking, maar juist het kruis bracht de verlossing.
Waarom
hebben de mensen de afgelopen de afgelopen zestig jaar de kerk verlaten? Omdat
de Kerk hen in de steek heeft gelaten. De Kerk heeft het kerkvolk op een
dwaalspoor gebracht. Ja, zegt de Kerk, we komen op voor het milieu, voor
klimaatverandering, voor diversiteit, voor de armen en dat soort zaken. En dat
wordt meer benadrukt dan waardige liturgie, sacraliteit, oproep tot bekering en
het vooropstellen van het zielenheil. Men vergeet dat juist dàt hetgeen is dat
de mensen voedt zodat ze de werken van barmhartigheid werkelijk gaan
verrichten. Moeder Teresa, Peerke Donders, Sint Franciscus, pater Damiaan
hadden nooit gedaan wat zij gedaan hebben als zij zich niet gevoed hadden met
de sacramenten, het gebed, de eucharistische aanbidding en de rozenkrans. Nee,
zij lieten het niet over aan de politiek of de instituties. Moeder Teresa was
hier erg duidelijk in: “Als mensen niet veranderen, zullen structuren ook niet
veranderen”. De Kerk heeft vanaf de jaren ‘60 het geloof onnozel gemaakt, het
wezenlijk niet meer benoemd en nergens ontsporingen gecorrigeerd. Kijk eens
naar het liturgisch misbruik dat schering en inslag is. Ik wordt bij
Vormselmissen regelmatig geterroriseerd door koren die louter top 2000 liedjes
zingen. Ik heb het al eens meegemaakt dat het koor begeleid door oorverdovende
band alleen maar liederen van Bruce Springsteen zong. ‘Because the Night
Belongs to Lovers’ was het offerandelied. Aan het eind van de mis wist ik het
zeker: deze vormelingen gaan we nooit meer terugzien in de kerk. Bij een andere
vormselmis (Nijmegen) weigert de pastoor de communie aan een vormeling die de
communie op de tong wilde ontvangen. Eigenlijk is dit heel klerikaal: deze
priester maakt zijn eigen regels en die opdringt aan de gelovigen.
Dat is
het probleem van de Kerk sinds Vaticanum II: de Kerk leert niet wat het evangelie
ons leert. We zijn bang de katholieke standpunten te verkondigen. Welke pastoor
heeft het nog over het zielenheil, de vier uitersten, vergeving van zonden? We
nemen er eerder afstand van. We excuseren ons voor die enkele collega die bij
een abortuskliniek waakt en bidt. We stellen ons achter het besluit van het
bestuur van een RK school (Limburg) die Zusters de toegang tot de school
ontzegt omdat deze zusters bij de behandeling van het sacrament van het
huwelijk slechts één variant genoemd hebben: man/vrouw. Geen wonder dat de Kerk
ter ziele gaat. Waar staan we eigenlijk nog voor? De paus die de Traditionele
Latijnse Mis verbiedt in Chartres en de Notre Dame en dezelfde week een
LGTB-pelgrimage op het programma van het Heilig Jaar zet. We streven toch zo
graag naar ‘Vrijheid, Blijheid’, maar in de praktijk blijkt dit eerder uit te
vloeien in losbandigheid en onvrede. Wat nodig is zijn normen en waarden die we
gemeenschappelijk hebben. Waar halen we die vandaan? Normen en waarden die voor
iedereen en voor alle tijden gelden. Ja, er bestaat zoiets als dé waarheid die
voor iedereen geldt. En ja, die kunnen we kennen. Dat wisten Socrates, Plato en
Aristoteles al. Deze natuurwet heeft een bovennatuurlijke oorsprong waar de
seculiere wereld geen weet van heeft.
Wat
gebeurde er na Vaticanum II? Men ging dialoog aan met de wereld. Dat is niet
onredelijk. Maar wat deed men, men zette tijdelijk de waarheid van het
katholieke geloofsgoed tussen haakjes om zo het gesprek met de moderniteit aan
te gaan. Waar dit uiteindelijk toe geleid heeft, is het volledig omarmen van de
seculiere wereld. De kerk wilde zo graag haar relevantie aantonen voor de
wereld, dat ze haar identiteit volledig verloor. Men kwam tot de conclusie dat
de heilige Geest evenzeer of zelfs wel meer aan het werk was in de seculiere
wereld dan in de Kerk zelf. Men is zelfs zover gegaan de tijdloze waarheden van
de Kerk te relativeren of zelfs te ontkennen. Het zouden slechts
gedachtenspinsels zijn van Thomisten en andere gedateerde theologen. Dat vertaalde
zich in volledig horizontale vertaling van het evangelie. Metafysica werd
overboord gegooid, alle nadruk kwam te liggen op de gemeenschap. Met als
consequentie platte liturgie, waarin voor zonde en vergeving geen plaats meer
is. De schuld kwam te liggen bij anderen. Het waren de structuren die maar
moesten veranderen. Het mea culpa werd tua culpa, want ik ben oké, aan mij ligt
het niet. Het sacrale karakter was onherkenbaar geworden. Het geloof in de
realis presentia werd niet meer geloofd. Het was een symbool geworden, meer
niet. De aanwezigheid van Jezus is in ons, niet in brood en wijn. Eucharistie
werd gedegradeerd tot een maaltijd. Vandaar dat men Jan en Alleman uitnodigt om
de hostie te ontvangen, uitgereikt door Flip en Loulou in passende spijkerbroek.
Uiteraard niet knielend en op de tong. Het is maar een symbool. Jezus zat toch
ook aan tafel met zondaars? (Nou, nee. Bij het Laatste Avondmaal waren alleen
de apostelen aanwezig. Jezus verbond dit Laatste Avondmaal nadrukkelijk met het
offer aan het kruis de dag daarna). Waarom eigenlijk alleen maar Missen vieren
als we ook W.C. Diensten kunnen aanbieden? Flip en Loulou kunnen dat heel mooi.
Het
moet gaan over sociale gerechtigheid, over soepkeukens, over actie. Ja, vooral
actie. We staan op tegen discriminatie en racisme, we doen mee in het
maatschappelijk debat over klimaatverandering. We zijn uiteraard inclusief en
divers en hangen de regenboogvlag op. Over abortus, euthanasie en verminking
van transgenders praten we uiteraard niet. Het onderscheid tussen het sacrale
en het profane is volledig weggevallen.
Met
name jongeren hebben dat feilloos aangevoeld en met de voeten gestemd. Als de
liturgie een onsamenhangend rommeltje is, als je niet uitgedaagd wordt je leven
anders in te richten, waar vergeving en zonde verboden woorden zijn, wat heb je
daar dan te zoeken. Goede liturgie, helderheid en hartelijkheid maken het
verschil. Jongeren zoeken naar antwoorden op vragen. En die hebben wij.
Redelijke antwoorden. Fides quaerens intellectum, weten we het nog? Wat de Kerk
te doen staat is het heilige weer benadrukken, als zijnde van een andere,
hogere orde. Daarom hebben we heilige plaatsen, heilige liturgie,
geconsacreerde gebouwen die alleen bestemd zijn voor de eredienst en devotie.
Daarom hebben we heilig taalgebruik in de liturgie te onderscheiden van het
alledaagse taalgebruik. Overigens, als je het bovennatuurlijke negeert, gaat
dit ook ten koste van het natuurlijke dat gereduceerd wordt tot platte
nietszeggende betekenisloze inhoud. Het verdwijnen van religie uit de
maatschappij gaat ook ten koste van het seculiere. Wie is er nou geïnteresseerd
in religie ontdaan van het sacrale? Niemand. Het is gewoon saai. Platte
liturgie is gewoon een slecht toneelstuk met een raar scenario uitgevoerd door
tweederangs acteurs. Geen wonder dat jongeren die hongeren naar betekenis,
hongeren naar vergeving, hongeren naar waarheid in het geheel niet
geïnteresseerd zijn in Laudato Si, Fiducia Supplicans en Synodaliteit.
Parochies en bisdommen die menen hier op in te zetten trekken geen jongeren.
Waar tref je ze wel aan: bij parochies waar het er gewoon traditioneel aan
toegaat, waar de H.Mis nog de H.Mis is, waar het heilige wordt benadrukt, waar
de liturgie duidelijk onderscheidend is van het wereldse. Dáár ontdek je iets
wat je nog niet kende. Het is een beweging naar schoonheid, waarheid,
sacraliteit, naar devotie, naar plaatsen waar sacrament van de biecht wordt
aangeboden, waar de rozenkrans wordt gebeden. Daar zie ik gezinnen, daar zie ik
jongeren, daar zie ik de toekomst van de Kerk. Die ziet er goed uit.
+Rob
Mutsaerts